Posted in મારો ઊઘાડ

ઉભડક એક મધરાતે

મારી છાતીની છાવણીમાં સન્નાટો હતો. પણ એ આક્રમણના ઈરાદા સાથે જ આવી હતી. માતેલા સાંઢિયા પરથી ઉતરી ત્યારે મેં અજવાળી રાતના અજવાળે જોયું તો સાંઢિયાના મોઢેથી ફીણ ઝરતું હતું અને એના ખૂબસુરત અસવારના કપાળે પ્રસ્વેદની બુંદો રણમાં ખીલ્યું ગુલાબની માન્યતામાં સાક્ષી પુરાવતા હતાં. એ સ્વયં માતેલી સિંહણ જેવી ખૂંખાર અદાથી ઉભી હતી. ફરક એટલો જ હતો કે ન્હોર એની આંખે નીકળ્યાં હતા. 

છાવણીનો પડદો હટાવી હું બહાર નીકળ્યો ત્યારે એની છાતીમાં ધમણના ધીંગા છતાં ખામોશ નગારા વાગતા હતાં. એ કામુક બની હતી. ઉંમરસહજ આવેગોની કદરદાન બની હતી. એ મને ચૂંથવા જ આવી હતી એ ખુલાસો કરવાની જરૂરત મને ન લાગી. નવાઈની વાત હતી. એક સ્ત્રી એક પુરુષ પાસે પોતાનું વર્જિન શરીર સોંપવા સામેથી આવી હતી. લજ્જા આ ક્ષણે જમીનદોસ્ત હતી. કામુકતા શિરે ધજા બનીને ફરફરતી હતી. મેં એને ધસમસતી આવવા જ દીધી. ગાંડાતૂર હિમપ્રતાપની માફક એ આવી. મને ભેટીને એને પહેલું ચુંબન મારી ગરદન પર કર્યું અને એક અનુભવી ભરવાડણની માફક આઠેય આંગળીઓ અને બંન્ને અંગુઠાથી મારા ઘૂઘરાળા વાળને દોહવા માંડી. એનો પ્રવાહ મારી છાતી સમક્ષ હતો પરંતુ હું વિરુદ્ધ દિશા તરફ ખેંચાય રહ્યો હતો. મેં મને એને તાબે કરી દીધો.મારી છાતી પર નખોરીયા ભરવાનું એનામાં ખુન્નસ હતું. વ્હાલમાં જે દાયિત્વ ચુંબનનું હોય જંગલિયતમાં એ જ ફરજ બટકા નીભાવે છે. એ મારા ખડતલ લડાયક શરીરને ઘાવ આપી રહી હતી. મેં એને થાકવા દીધી. એની આગ અને વૃત્તિઓને શમવા દીધી. ચંદ ક્ષણો પછી એણે એનું માથું ઊંચું કર્યું ત્યારે એની આંખમાં મેં મને જોયો. મારી પીઠ હેઠે બિસ્તર હતું અને છાતી પર એની ઉઘાડી છાતી. 

તદ્દન પુરુષપ્રકૃતિથી એની આંખો પરથી નજર હટાવી એના નમણા નાક,કામુક હોઠ,મુલાયમ ગરદન અને સુંવાળા સ્તનો તરફ મેં ક્રમશઃ જોયું. એને પહેલીવાર સમજાયું કે એ ખરેખર અર્ધનગ્ન થઇને મને ચૂમી રહી છે. 

એ સફાળી બેઠી થઈ ગઈ. સફેદ સાટીનનો કુરતો સરખો છાતી પર ચડાવી મારાથી મુખ ફેરવીને બેસી ગઈ. એની પીઠ ઉઘાડી હતી. અથવા કહું…. આસમાનના ઓથાર હેઠળ કોઈ ખીણ ઉઘાડી હતી. કોઈ અગમ્ય ખેંચાણથી ખેંચાયેલી મારી આંગળીએ એના બરડા પર રમત કરી. એ સહેજ ધ્રુજી. અને હું અંદરથી આખેઆખો કંપ્યો. એના છુટ્ટા વાળને ખેંચીને એના ચહેરાને મારી રૂબરૂ કર્યો. 

ગજબ એની સ્ત્રીસહજ રંગીનતા….એની આંખોમાં સિંહણના ન્હોરની જગ્યાએ હિરનીના આંસુ હતાં. એક બાહોશ વીરાંગના જાણે સમર્પિત પૂજારણ બની ગઈ હોય એવું ભાવજગત એના ઝૂકેલા ચહેરે આકાર લઈ રહ્યું હતું. 

એક આંસુ એનું મારા હોઠે પડ્યું.લોહીની બુંદો અને રેતની કણો જેની મુસ્કુરાહટના મૂળમાં હોય એ શખ્સ આજે સમર્પણની ગંગાના જળથી વિશુદ્ધ થઈ રહ્યો હતો. મેં એની કમ્મરને કસીને ભેટવા પ્રયાસ કર્યો. પણ અમારી છાતી વચ્ચે એણે બંને હાથની કોણી ખૂંપાવી આડશ કરી હતી. વંટોળે દિશા બદલી હતી. સન્નાટો હવે એની છાતીમાં હતો અને આક્રમણ મારી આંખોમાં. એને છૂટવું નહોતું અને ભેટવું પણ નહોતું. એને આ સ્થિતિમાં ખાસ્સી મિનિટો ગુજારી. 

 Screenshot_2017-08-19-21-15-18-884_com.instagram.android

મેં મૌન તોડ્યું,તારા કુરતાનું એક અણીદાર મોતી મારી નાભિને પીડા આપી રહ્યું છે.

એ તરત જ ઉભી થઇ ગઇ. મારા અડધાં ઉઘાડા શરીરને એણે હવે જોયું. મારી નાભિની ઉપર લોહી નીકળ્યું હતું. એણે એના કુરતાના મોતીને જોયું. ધારદાર હતું. એજ જાટકે મોતીની આખી સર ખેંચીને એણે તોડી નાંખી. છાવણીની ભૂમિ પર મોતી વેરાયા અને મારા પર એ. આ વખતે પહેલું ચુંબન એનું મારા પેટ પર આવેલા લોહી પરનું હતું. 

એના આંસુભીના મારા હોઠ અને મારા લોહીભીના એના હોઠ…..જ્યારે મળ્યાં ત્યારે અમારા પહેલાં સંગ્રામનો ઉદભવ થયો. એ આખી રાત પછી ઘમાસાણ થઇ. કૈક અડવીતરાં આવેગોના અપમૃત્યુ થયાં. કૈક ભાલે લખાયેલી અધુરપો પર ભાલા ભોંકાયા અને કેટલીય નફ્ફ્ટ તમન્નાઓની ગરદને તલવારો ફરી. વિજય શરીરની  ભૂખનો થયો. ધજા ભીતરની માનવીય તરસની ફરકી. અને ખામોશીથી હરીભરી છાવણીમાં સંભોગનો શંખનાદ ફૂંકાયો.

 tumblr_nvcap03mAs1rpowflo1_1280

Posted in મારો ઊઘાડ

‘ વાસ ’

 

પહેલી વખત કોઇ વાર્તાનો ભાવાનુવાદ કર્યો છે.

હિન્દી ભાષાની એક અદભૂત વાર્તા ‘બૂ’.

લેખિકા અમૃતા પ્રિતમ.  

ચમ્બા

આંગણે ઘોડી હણહણી. ગુલેરી દોડીને અંદરથી બહાર આવી. ઘોડીનો અવાજ એ ઓળખી ગઇ હતી. ઘોડી એના પિયરથી આવી હતી. ગુલેરીએ ઘોડીની ગરદન પર એ રીતે માથું ટેકવી દીધું જાણે કે બાપના ઘરની ડેલીએ ટેકવ્યું હોય.

ગુલેરીનું પિયર ચમ્બા શહેર. અને સસરાનું ગામ લક્કડમંડી અને ખજિયાર જવાના રસ્તા પર એક સમથળ જગ્યા પર આવેલું હતું. ખજિયારથી લગભગ એક માઇલ આગળ જતાં પહાડી રસ્તા પર એક વળાંક આવતો જ્યાંથી દૂર નીચે ચમ્બા શહેર દેખાતું. જ્યારે પણ ગુલેરી ઉદાસ થઇ જતી ત્યારે પોતાના માણેકને લઇને એ વળાંક પર જઇ પહોંચતી. આસમાનમાં દૂર ટમટમતાં તારોડિયાં માફક ત્યાંથી ચમ્બા શહેર દેખાતું પણ ગુલેરીના મનમાં અજવાળું પાથરવા કાફી હતું.

પ્રતિવર્ષ આસો મહીનામાં ગુલેરી પિયર જતી. આસોના દિવસોમાં ચમ્બામાં મેળો ભરાતો. પિયરથી કોઇ આદમી આ દિવસો અગાઉ આવતો અને સાસરે વળાવેલી દિકરીઓને હરખભેર તેડી જતો. ગુલેરી અને તેના જેવી તમામ કન્યાઓ આસોના દિવસો અગાઉ પિયરથી આવતાં તેડાંની રાહે રહેતી. બધી જ સખીઓ મેળાના બહાને એકબીજાંને મળતી,એકબીજીની સુખ દુખની વાતોથી ઝળહળતી અએ પિયરની ગલીઓમાં સ્વતંત્ર અને સ્વચ્છંદ ભાવે ઊછળતી.

બે કે ત્રણ સંતાનોની માતાઓ મોટા સંતાનોને સાસરીમાં દાદા-દાદી પાસે રાખી આવતી અને સંતાનો નાના હોય તો પિયર આવીને નાના-નાનીના હવાલે સોંપી દેતી.મેળા માટે ખાસ નવા કપડાં શીવડાવતી, ચૂંદડીઓમાં રંગો કરાવતી.મેળામાંથી કાચના કંગન કે ચાંદીના ઝૂમખાં ખરીદતી. મેળામાંથી ખરીદેલાં સાબુને તો શરીર પર એ રીતે ઘસતી જાણે કે પોતાના ખોવાયેલા કૌમાર્યની સુગંધને ત્વચામાંથી ફરી સુંઘવા મથતી હોય.

ગુલેરી કેટલાંય દિવસોથી આજના દિવસની રાહે હતી. શ્રાવણ અને ભાદરવાના વરસાદી વ્હાલથી ધવલ થયેલું આસમાન નીખરી રહ્યું હતું. ગુલેરી કે ગુલેરીની ઉંમરની સાસરીમાં રહેતી કન્યાઓ વાસિંદા કરતી હોય કે,પશુઓને ચારો નાંખતી હોય,રસોઇ કરતી હોય કે કપડાં ધોતી હોય, દરરોજ એના મનના મેળાના ફરતાં ચકડોળનું કેન્દ્રબિંદુ એક જ હોય કે પિયરથી આજે તો કોઇ આવશે જ અને તેને તેડી જશે.

આજે ગુલેરીના ઘરના આંગણે ઘોડી હણહણી તો ગુલેરી સ્વયં ચંચળ ચકડોળ બની ગઇ. એના હરખનો કોઇ પાર નહોતો. મુખે મસ્ત મોટી મુસ્કુરાહટ સાથે તેણે ઘોડી લઇને આવેલાં નથ્થુને બેસવા ખાટલો પાથરી આપ્યો અને અંદર પોતાનામાં ઓરડામાં ગઇ.

ગુલેરીએ કશું બોલવાની જરૂર નહોતી,એનાં ચહેરાનો રંગ જ બોલકણો થયો હતો. માણેકે હુક્કાની એક લાંબી કશ ખેંચી અને આંખો બંધ કરી લીધી. જાણે કે એનાથી ન તો તમ્બાકુનો નશો સહન થયો હોય, ન તો ગુલેરીના ચહેરાનો રંગ.

માણેકની પડખે બેસી અત્યંત વ્હાલથી ગુલેરીએ કહ્યું, ’ ભલે એક દિવસ માટે પણ આ વખતે તું મેળામાં આવીશ ને ?’

માણેકના હાથમાં કંપારી આવી. એણે હુક્કો બાજુએ ખસેડી દીધો.

‘બોલતો કેમ નથી?‘ ગુલેરીએ સહેજ ભવાં ચડાવીને કહ્યું.

‘ગુલેરી, એક વાત કહું ?’

‘મને ખબર છે, વર્ષમાં એક જ વાર તો માવતર જાઉં છું અને છતાં તું મને રોકે છે…!’

‘અગાઉ તો મેં તને ક્યારેય નથી રોકી.’

‘તો પછી આ વખતે કેમ રોકે છે?’

‘બસ….આ વખતે ન જા ને…’ એટલું બોલતાં તો માણેકથી એક મોટો નિસાસો નંખાય ગયો.

‘તારી મા તો મને રોકતી નથી. તો તું કેમ આટલો ડાહ્યો થા છો હેં ? ગુલેરીના અવાજમાં એક બાળક સમી જીદ હતી.

‘મારી મા…..’ એટલું બોલીને માણેક બાકીના શબ્દો થૂંક સાથે ગળી ગયો.

                                                                       *

બીજા દિવસની સવારે ગુલેરી પિયર જવા માટે તૈયાર થઇ ગઇ હતી.ગુલેરીને ન તો કોઇ મોટું સંતાન હતું કે ન તો તેડવા જેવડું. એટલે ન તો કોઇને સાસરીમાં રાખવાનો સવાલ હતો ન તો કોઇને પિયર લઇ જવાનો. નથ્થુએ ઘોડી તૈયાર કરી એટલે ગુલેરીએ સારુ સસરાને પ્રણામ કરી આશીર્વાદ લીધાં અને માણેકની રજા લેવા ગઇ કે માણેકે કહ્યું,‘ચાલ,થોડેક સુધી હું પણ તારી સાથે આવું છું.’ ગુલેરીએ ખુશ થઇને માણેકની વાંસળી કમ્મરે ખોંસી લીધી.

ખજિયાર પસાર થઇ ગયું. ફરી એક કિલોમીટર જેટલું અંતર કાપ્યાં પછી ચમ્બા તરફનો ઢોળાવ શરૂ થઇ ગયો. ગુલેરીએ કમ્મરેથી વાંસળી કાઢી અને માણેકના હાથમાં આપી. હવેનો ઢોળાવ સહેજ મુશ્કેલ હતો. પગ લપસતાં હતાં. ગુલેરીએ માણેકનો હાથ પકડીને રોકતાં કહ્યું,

‘તું વાંસળી કેમ નથી વગાડતો ?’

વિચારો પણ ઢોળાવ ઉતરી રહયાં હતાં. માણેકનું લપસતું જતું હતું. ગુલેરીએ જ્યારે માણેકનો હાથ પકડ્યો તો માણેકે ચોંકીને તેની સામે જોયું.

‘તને કહું છું પાગલ….તું વાંસળી કેમ નથી વગાડતો ?’ ગુલેરીએ ફરી કહ્યું.

માણેકે વાંસળી હોઠ પર રાખી,ફૂંક મારી પણ તેને લાગ્યું કે વાંસળીનું તાળવું જાણે છોલાઇ ગયું છે.

‘       ગુલેરી,તું આ વખતે ન જાને !’

ભીના અવાજે ફરી આમ કહેતાં માણેકે વાંસળી ગુલેરીના હાથમાં પકડાવી દીધી.

‘અરે પણ કોઇ કારણ હોય તો બરાબર છે. તું તો સાવ કેવું કરે છે.માંડ વર્ષે એકવાર પિયર જાઉં છું. સારુ, તું એક કામ કરજે. આ વર્ષે તું પણ મેળામાં આવજે. હું તારી સાથે જ પાછી આવી જઇશ. વધુ રોકાઇશ નહીં બસ. સાચે જ. તારા સમ !’

માણેક કશું બોલ્યો નહીં પરંતુ ગુલેરી તરફ એ રીતે જોયું જાણે કે કહેવા માંગતો હોય કે ‘આ વાત બિલકુલ બરાબર નથી,ગુલેરી.’ પણ એ કશું જ બોલી ન શક્યો.

આગળ જતાં ગુલેરી અને માણેક રસ્તાથી અંદર એક મોટાં પત્થરના ટેકે પીઠ અડકાડીને ઊભા રહ્યાં. ત્યાંથી દસ ડગલાં દૂર નથ્થુએ ઘોડીને બાંધી. પણ માણેકનું બેચેન મન કયાંય બંધાતું નહોતું.

રખડતું-ભમતું માણેકનું મન સાત વર્ષ પાછળ જતું રહ્યું. આ જ એ રસ્તો છે જેને કૂદતાં-ઠેકતાં માણેક અને તેનાં દોસ્તો ચમ્બાના મેળામાં ગયા હતાં. કાંચના કંગનથી માંડીને ગાય-બકરી સુધીનું બધું જ મેળામાં વેંચાઇ અને ખરીદાઇ ગયું હતું. અને આ જ મેળામાં ગુલેરી અને માણેકની આંખોનો અકસ્માત થયો હતો. વાત આંખોથી થઇ હતી અને સોદો દિલનો થયો હતો.

અનુકૂળતા મળતાં બંન્ને એકબીજાંને ઔપચારિક મળ્યાં. ‘તું તો તાજી મૂર્ગી જેવી છો રી….’ કહીને માણેકે બદમાશીથી ગુલેરીનું કાંડું પકડી લીધું હતું.

‘સારી મૂર્ગી તો ગામ આખાની નજરમાં હોય છે.બીજો કોઇ આ મૂર્ગીને ખાઇ જાય એ પહેલાં મારા ઘરે માંગું નાંખી દે.’ ગુલેરીએ સીધું જ આહવાન આપ્યું હતું.

ચમ્બાના અને આસપાસના પ્રદેશમાં વરપક્ષ તરફથી કન્યાપક્ષને અમુક રકમ આપવાનો રિવાજ હતો. માણેકને અંદેશો હતો કે ક્યાંક ગુલેરીના પિતા તેની પાસેથી વધુ રકમ ન માંગી લે. પરંતુ ગુલેરીના પિતા સધ્ધર માણસ હતાં. એમણે નક્કી કરી રાખ્યું હતું કે જ્યારે ગુલેરીના વિવાહનું નક્કી થશે ત્યારે વરપક્ષ તરફથી કોઇ રકમ નહીં લે. બસ એક ખાનદાન ઘર મળે અને છોકરો સંસ્કારી હોય ત્યાં ગુલેરીના લગ્ન નક્કી કરી દેવા. માણેકને આ સ્થિતીને લીધે વધુ સરળતા રહી. પહેલાં ફક્ત બંન્ને દિલ રાજી હતાં હવે પરિવારો સામેલ થયાં. અને સહર્ષ લગ્ન લેવાયાં.

‘હે ભગવાન…..તું ક્યારનો શું વિચાર્યા કરે છે,માણેક ! મને કહે તો તારા મનમાં શું ચાલે છે ?’ ગુલેરીએ માણેકનો ખભો હચમચાવતાં કહ્યું.

શબ્દો જાણે હડતાલ પર ઉતર્યા હતાં. માણેકના મોંમાંથી એક શબ્દ ન નીકળ્યો. એ બસ ગુલેરી સામે જોઇ રહ્યો.

ઘોડી હણહણી. ગુલેરીને ખયાલ આવ્યો કે આગળ રસ્તો ઘણો કાપવાનો છે અને ચમ્બા પહોંચતાં વાર લાગશે. તે આગળ ચાલવા તૈયાર થઇ અને માણેકને કહેવા માંડી,

‘અહીંથી બે માઇલ આગળ જતાં વાદળી ફૂલોનું વન આવે છે. તને ખબર છે ને એ વનમાંથી જે પસાર થાય તેના કાન બહેરાં થઇ જાય છે ?’

‘હા’ માણેકે ધીરેથી કહ્યું.

‘મને લાગે છે આપણે અત્યારે એ વનમાંથી પસાર થઇ રહ્યાં છીએ. તને મારી કોઇ વાત સંભળાતી જ નથી.’

‘હા, તું સાચું કહે છે ગુલેરી. મને તારી કોઇ વાત સંભળાતી નથી.અને મને મારી પણ કોઇ વાત સંભળાતી નથી.’ કહીને માણેકે ઊંડો શ્વાસ લીધો.

બંન્નેએ એકબીજાની સામે જોયું. કશું સમજી ન શક્યાં.

‘હું હવે જાઉં ? તું પાછો વળી જા માણેક,તું બહુ દૂર પહોંચી ગયો છે’ ગુલેરીએ હળવેકથી કહ્યું.

‘તું છેક અહીં સુધી મારી સાથે પગપાળા આવી,ઘોડી પર ન બેઠી. હવે ઘોડી પર બેસી જાજે હો.’ માણેકે પણ હળવેકથી કહ્યું.

‘આ લે, તારી વાંસળી’

‘તું તારી સાથે જ લઇ જા.’ કહેતાં માણેકે પોતાનો ચહેરો ફેરવી લીધો. એની આંખોમાંથી અષાઢના વાદળાં ઊતરી રહ્યાં હતાં. ગુલેરી પોતાના પિયર તરફ આગળ વધી અને માણેક પોતાના ઘરે આવી ગયો.

‘મા….’ ઘરે આવીને માણેક એ રીતે ખાટલા પર પડ્યો જાણે કે મહામુસીબતે પહોંચી શક્યો હોય. ‘બહુ વાર લગાડી. મને તો એમ કે ક્યાંક તું ગુલેરીને ઘરે સુધી તો મુકવા નથી ગયો ને ?’ માએ કહ્યું.

‘ના મા. છેક સુધી ક્યાં ? હું તો ગુલેરીને અધવચ્ચે છોડીને આવ્યો છું.’ કહેતાં માણેકને ડૂમો ભરાયો.

‘સ્ત્રીઓની જેમ રડે છે શું? મર્દ બન.’ માએ રોષપૂર્વક કહ્યું.

માણેકને મનોમન થયું કે એ માને કહે કે તું તો સ્ત્રી છો. તું કેમ સ્ત્રીની માફક રડતી નથી?

અને એકાએક માણેકને ગુલેરીની એક વાતનું સ્મરણ થયું.

આપણે વાદળી ફૂલોના વનમાંથી પસાર થઇ રહ્યાં છીએ. જ્યાંથી પસાર થનાર સૌના કાન બહેરાં થઇ જાય છે. માણેકને લાગ્યું એને હવે કોઇ વાત સંભળાતી નથી. આ સમગ્ર સંસાર વાદળી ફૂલોનું વન છે અને સૌ બહેરાં થઇ ગયાં છે.

લગ્નના સાત વર્ષ થયા હતાં.અને ગુલેરીનો ખોળો ભરાયો નહોતો. માએ કહ્યું હતું કે ‘હવે હું આઠમા વર્ષની રાહ નહીં જોઉં.‘ અને પાંચસો રૂપિયા આપીને પોતાની મેળે માણેકના બીજા લગ્નનું નક્કી કરી નાંખ્યું હતું. મા બસ એક જ મૂર્હૂતના રાહે હતી કે જેવી ગુલેરી પિયર જશે,નવી વહૂને પોતાના ઘરમાં પોંખી લેશે.

                                                                        *

આ ઘટના પછી માણેકને વારંવાર એવું પ્રતીત થતું હતું કે જાણે તેના હર્દયનું સંવેદન બંધ પડી ગયું છે. ગુલેરીનો પ્રેમ એના હર્દયની હરકતનું ઉદ્દીપક હતું. નવી વહૂ દ્વારા આવનારા સંતાનની મુસ્કુરાહટથી ઘર ખીલી ઊઠશે એ વિચાર એને ગલીપચી બક્ષતો પણ એના હર્દયમાં કોઇ કંપન થતું નહીં. જાણે કે તેના હર્દયનું અર્થતંત્ર શૂન્ય થઇ ગયું હતું.

સાતમા દિવસે માણેકના ઘરમાં નવી વહૂ ઉપસ્થિત હતી. માણેકના રોમ રોમમાં રોશની પ્રગટી પણ તેની સંવેદનાઓ સૂઇ ચૂકી હતી. અંગે અંગમાં જાગેલી નવી રોશનીએ હર્દયની સ્થિતીને નજરઅંદાજ કરી અને માણેકને પોતાના કાબૂમાં કર્યો. ધીરે ધીરે માણેક ખીલવા માંડ્યો. નવી સાસરીમાં પણ અને નવી વહૂના બિસ્તરમાં પણ.

એકદિવસ વહેલીસવારે ખેતરે ખાટલો ઢાળીને માણેક હૂક્કો ગટગટાવી રહ્યો હતો. એને જોયું કે એનો જૂનો દોસ્ત ત્યાંથી પસાર થઇ રહ્યો છે.

‘અરે ભવાની, સવાર-સવારમાં કઇ બાજુ?’

અચાનક સંભળાયેલાં અવાજથી ભવાની ચમક્યો. ખભે પોટલું લટકાવેલું હતું છતાં કહ્યું કે ‘ક્યાંય નહીં’

‘ક્યાંક તો જાય જ છે. ખમ,હુક્કો પીતો જા.’

ભવાની માણેકની પડખે બેઠો.હુક્કો ગટગટાવ્યો અને કહ્યું,’ ‘ચમ્બા જાઉં છું. આજ ત્યાં મેળો છે.’

મેળો શબ્દ માણેકના હર્દયને ફાંસની માફક વાગ્યો. એણે અનુભવ્યું કે ભીતર ઊંડે-ઊંડે ક્યાંક પીડા ફૂટી છે.

‘આજે મેળો છે ?’ માણેકથી બોલી જવાયું.

‘દરવર્ષે આજના દિવસે જ તો હોય છે.’ કહીને ભવાનીએ માણેકની સામે એ રીતે જોયું જાણે કે મ્હેણું મારતા કહેતો હોય,’તું મેળાને ભૂલી ગયો છે,માણેક. સાત વર્ષ પહેલાં તારે સાથે મેળામાં હું જ તો હતો. આજ મેળામાં તારું મન મોહી ગયું હતું.’

ભવાનીએ હુક્કો ઇસને ટેકે મૂક્યો અને ચાલતો થયો. ખભે પોટલું અને પોટલામાંથી ડોકાતી વાંસળી….માણેક ભવાનીની પીઠ તરફ ક્યાંય સુધી તાકી રહ્યો.

‘ભવાની અને ભવાનીની વાંસળી મેળામાં જઇ રહ્યાં છે,ચમ્બાના મેળામાં’ માણેકને પોતાની વાંસળી સાંભરી. અને વાંસળી હાથમાં મુકીને પિયર જતી ગુલેરીના શબ્દો પણ સાંભર્યા, ‘ આને તું સાથે લઇ જા.’ માણેકને થયું એ ભવાનીની પાછળ દોટ મૂકે,એની વાંસળી પાછળ દોટ મૂકે અને તેની પહેલાં ચમ્બાના મેળામાં પહોંચી જાય. માણેકે હુક્કો ફેંકી દીધો. અને ભવાનીની પાછળ દોડ્યો પણ એ હાંફી ગયો. થાકી ગયો. પગ ધ્રુજવા લાગ્યાં અને છેવટે નિર્જીવ પત્થર માફક ત્યાં બેસી ગયો.

એ આખો દિવસ અને આખી રાત માણેકને ચમ્બાના મેળામાં જતાં ભવાનીની પીઠ દેખાતી રહી.

બીજા દિવસના ત્રીજા પહોરે માણેક પોતાના ખેતરે બેઠો હતો અને એણે ભવાનીને આવતો જોયો. માણેકે મોં ફેરવી લીધું. એણે નક્કી કર્યુ કે આ વખતે ન તો ભવાનીનું મોં જોવું છે ન તો એની પીઠ જોવી છે. ભવાનીને જોતાં મેળો યાદ આવે છે અને મેળો યાદ આવતાં શૂન્યવત થઇ ગયેલાં એનાં હર્દયમાં કંપનનો પ્રસવ થાય છે અને પ્રસવની આ પીડા પછી જીરવાતી નથી.

માણેકે મોઢું ફેરવી લીધું પણ ભવાની ફરીને માણેકની સન્મુખ આવી પહોંચ્યો. હમણાં જ ભડ-ભડ બળતી આગનો લાલ કોલસો પાણીના છંટકાવથી કાળો પડ્યો હોય એવા મ્લાન ચહેરે ભવાની માણેકની સામે બેઠો.

માણેકે કાંપતાં હર્દયે ભવાનીના ચહેરા સામે જોયું.

‘ગુલેરી ગુજરી ગઇ.’

‘ગુલેરી ગુજરી ગઇ ?’

‘તારા નવા લગ્નની વાત એના કાને પહોંચી અને એ કેરોસીન છાંટીને બળી ગઇ.’

‘કેરોસીન ?’

આ શબ્દ પછી માણેક કશું જ બોલ્યો નહીં. પહેલાં ભવાનીને ડર લાગ્યો. પછી માણેકના માવતરને અને પછી નવી વહૂને કે અચાનક માણેકને આ શું થઇ ગયું ? માણેક કોઇ સાથે કશું બોલતો નહીં. કોઇને ઓળખતો નહીં. અવાક અને અનજાન. જાણે જીવતી લાશ.

દિવસો વીત્યાં. માણેક સમયસર જમી લેતો. ખેતરે દિનભર કામ કરતો. સૌની સામે જોયા કરતો પણ અજાણ નજરે. નવી વહૂ રડતી રહેતી. પોતાના ભાગ્યને કોસતી.પરંતુ મા એને આશ્વાસન આપી છાની રાખતી. નવી વહૂને સારા દિવસો જઇ રહ્યાં હતાં.આ સમાચાર માએ માણેકને સંભળાવ્યાં ત્યારે માણેકે મા સામે એમ જોયું જાણે એને કાંઇ સમજાયું જ ન હોય.

ભલે માણેકને આ સમજાયું ન હોય પણ વાત મહત્વની તો હતી જ. માએ આશ્વાસન આપતાં નવી વહૂને કહ્યું કે તું ધીરજ ધરી આ સમયગાળો પસાર કરી લે. તમારું સંતાન હું માણેકના ખોળામાં મુકીશ એટલે એના તમામ વિચાર અને વૃત્તિઓ બદલાય જશે.

અને એ સમયગાળો પસાર થઇ ગયો. માણેકને ત્યાં પુત્રનો જન્મ થયો. માએ બાળકને નવડાવ્યું. રેશમી વસ્ત્રમાં વીંટાળ્યું અને માણેકના ખોળામાં મૂક્યું.

માણેક ખોળામાં આવેલાં બાળક સામે ઘડીભર નિશ્ચેતનભાવે જોઇ રહ્યો અને એનાથી ચીસ પડી ગઇ……

‘ આને અહીંથી હટાવો……હટાવો અહીંથી. મને એના શરીરમાંથી કેરોસીનની વાસ આવે છે…….

                                                                          ***

Posted in Travelling

” માનસ પંચાગ્નિ “ની પરિકમ્મા

20170617164433_IMG_0685એવો મનોરથ ખરો કે પંચગીની ખાતેની પૂજ્ય-પ્રિય અને હર્દયસ્થ મોરારિબાપુની રામકથાને પ્રત્યક્ષ સાંભળું. પણ નોકરી નામની કિલ્લેબંધી કાયમ સિન્ડ્રેલાની જિંદગીની જેમ બાંધી રાખે. હું એક અર્થમાં એટલો ભાગ્યશાળી છું કે આ કિલ્લેબંધી મને અન્યોની જેમ બાંધે છે પણ ઊડવાનો અવકાશ પણ આપે છે. મુંબઇ સ્થિત દોસ્ત હાર્દિક વસોયા જે મારા માટે ‘લસરકા’ છે એની જોડે થોડું આયોજન થયું અને કથા સ્વયં રસ્તા કરતી ગઇ અને અમે છ જણ ( લસરકા-પાર્થ-મિસિસ પાર્થ કિંજલ-દિવ્યાંશ-બિપીન બી.એમ.બી. અને હું) પંચગીનીની રામકથા ‘માનસ પંચાગ્નિ’ ના આખરી બે દિવસની કથાનું રસપાન કરવા મુુંબઈથી નીકળી  પડ્યાં.

મુંબઇ :

મુંબઇથી રાતની એ.સી. સ્લીપર કોચ બસ હતી. જતાં અગાઉ બાંન્દ્રા બેન્ડ સ્ટેન્ડ સામે શાહરૂખખાનના ‘મન્નત’ પાસે ગયાં. અફ કોર્સ ફોટાં ખેંચાવ્યાં અને સલમાનભાઇનું ઘર પણ જોયું. ઘડીક દિલમાં ‘ઓહોહો…ઓહોહો’ થયું પછી સમંદરની પાળીએ સૌ બેઠાં. એકદમ ટાઈટ હગ કરતાં,એકબીજાંના હોઠને આઇસ્ક્રીમની જેમ મમળાવતાં અને આમ બે પણ દૂરથી એક જ દેહ સમા લાગતાં કપલ્સને જોઇ મારો ‘મહોબ્બતી’ જીવ મનોમન ભારે હરખાયો.IMG_20170616_214505

Over to Panchgini

સવારે આંખ ઊઘડી તો બારીની આરપાર જોયું કે કેસરી થવા મથતાં બ્રહ્મમુર્હૂતના આસામનની સાક્ષીએ  જોર કરીને ચાલતી બસ પર પહાડોના માથા મંડરાઇ રહ્યાં છે.ઊંઘથી ઘેરાતી નજર બહાર કરી. સવાર આહલાદ્ક અને મોસમ ખુશનૂમા હતી.પહાડો પર ઊછરતાં અને રખડતાં વાદળાઓનો સ્કીન કલર અલગ હોય છે. ધવલ અને સ્વચ્છ હોય છે. બસ સર્પાકારે ચાલતી હતી અને મનના મલકમાં રોમાંચક વલયોનું નિર્માણ થતું હતું. આંખ આપમેળે બંધ થઇ ગઇ. ખુલી ત્યારે પંચગીની આવ્યાંની બસના ક્લિનરની બૂમ સંભળાઇ.

બસમાંથી ઉતરીને રૂમ શોધવાની જહેમત કરી. મેળ નહોતો પડતો. અને કથા શરૂ થાય એ પહેલાં તૈયાર થઇને પહોંચી જવું વિશેષ જરૂરી હતું. લસરકાએ અમુક તુક્કા લડાવ્યાં. કથાસ્થળે પહોંચ્યા. વારાફરતી બ્રશ કર્યા.  બેગ્સ લઇને બધાં ઊભા ત્યાં એક જણ આંગળી ચીંધ્યાનું પૂણ્ય કમાવા આવ્યો અને અમને જાણકારી આપી કે અહીં શ્રોતાઓ માટે એક હોલ રાખવમાં આવ્યો છે. હું ને લસરકા સ્થળ તપાસ અર્થે ગયા. જગ્યા અમને સાચવી શકે તેવી લાગી. ટોળું ત્યા શિફ્ટ થયું અને રામકથાના આયોજનના ભાગરૂપે ગોઠવાયેલી શ્રોતાઓ માટેની વ્યવસ્થાનો લાભ લીધો. એવરેજ ૬૦ વર્ષ ઉપરની ઉંમરના આશરે બસોથી વધુ જણને સંઘરીને બેઠેલાં એ હોલમાં છ જુવાન શરીરોએ આશરો લીધો.

રામકથા વિષે મારી કલ્પના બહાર લખી શકવાનો મને આત્મવિશ્વાસ અને અનુભવ છે. પણ હું નહીં લખું. શા માટે ? જવાબ છે આ વિષયે કોઇપણ લેખિત નિવેદન આપવાનો હજુ સમય નથી પાક્યો- એવું મને મારા તબક્કે લાગે છે.

મહાબળેશ્વર 

IMG_20170617_162716
તીરની માફક  આરપાર ઊતરી ગયેલો નજારો 

બપોરબાદ મહાબળેશ્વર જવા બે ટેક્સી ભાડે કરી. એલીફન્ટ્સ  હેડ પોઇન્ટ  પર પહોંચ્યા ત્યારે નજરે આવેલાં દ્રશ્યએ એક થડકારો છીનવી લીધો. સૌંદર્ય આકર્ષક હોય છે. મદહોશી અને ખેંચાણ સૌંદર્યના સ્વભાવમાં હોય. કુદરતનો કોઇ દિલકશ નઝારો જોઇને  દિલ ડોલે નહીં તો સમજવું આપણે હજુ ક્યાંક માણસ તરીકે કાચા છીએ. મારી આંખો સામે પહાડીઓ હતી. સમીસાંજનું સોનું વરસાવતું આસમાન હતું. એક નદી હતી જુવાન. અને એને કાંઠે ઊછરતું ચાલીસેક મકાન ધરાવતું એક ગામ હતું. મુસાફરી કરતાં હોઇએ અને રેન્ડમલી નજર ફેંકાતી હોય એમ અહીં અલગ અલગ વિસ્તારોમાં એકાદ બે મકાનો ધ્યાને આવતાં હતાં. વિચારવા જેવું છે અહીંના રહેવાસીઓનું જીવન કેવું હશે ! વાદળાંઓની ધૂમ્રસેરો એનાં ઘરના નળીયે ટહૂકા કરવા આવતી હશે ત્યારે આંગણે રંગોળીની જેમ રચાતું દ્રશ્ય રમેશ પારેખની ‘સોનલ’ પર લખાયેલી કોઇ કવિતા જેવું હશે, નિ:શંક ! અને નદીમાં પૂર આવતું હશે ત્યારે ધોવાઇ જતી જમીન અને પ્રહાર કરતાં વરસાદથી વિંખાઇ જતો એમનો જીવનવ્યવહાર વેદનાભર્યો બની જતો હશે એ પણ વિચારવું રહ્યું. આપણા માટે જે સૌદર્ય છે એ એમનાં માટે પરિસ્થિતી છે.20170617161930_IMG_0576

ઝરમર વરસાદ શરૂ થયો. અમે એનો રોમેન્ટિક આનંદ લીધો. મજા આવતી હતી. સંગત કાયદેસર સ-રસ હતી. છ એ છ જણ ભીતરથી છલકાયેલાં હતાં. વાદળાં જોવા નજર ઊંચી કરવી પડે એમ નહોતી. વાદળાંઓની વચ્ચે અમારા સૌના શરીરો હતાં. લાગે કે વરસાર વરસે છે પણ ના……અમે પોતે જ વરસાદના ઘરમાં હતાં. વાદળા અમારી અને અમે વાદળાઓની આરપાર હતાં. ક્રિષ્નાબાઇ મંદિરની આસપાસ અંધારું વધતું જતું હતું અને વરસાદ પણ. છેવટે તદ્દન નીરસ અને નામ જેવો એકપણ ગુણ ન ધરાવતાં ડ્રાઇવર શંકર નો કોલ આવવાથી અમે પંચગીની પરત ફર્યા.

IMG_20170617_175237
મહાબળેશ્વર પ્રાચીન મંદિર

રાતવાસો 

અમને કોઇ નડતાં નહોતા. પણ અમારે સહેજ વધુ શાંત જગા જોઇતી હતી. ખબર પડી કે આ હોલની ઉપર બીજો એક નાનો હોલ છે. ત્યાં મેળ પડે તો અમે મહેફિલ જમાવી શકીએ. અહીં પણ સ્થળતપાસ માટે હું ને લસરકા જ હતાં 😀  એ હોલનો રક્ષક ચિડીયાઘરના ગધાપ્રસાદની કાર્બન કોપી ! સ્માઇલ આપે,અનુમતિ ન આપે. માંડ માન્યો. ૨૦ ડીગ્રી મસ્ત તાપમાનમાં ગાદલાં પાથરી અમે ગોઠવાયાં. અમારી આસપાસના તમામ ગાદલાંઓ પર ધર્મ અને ઇશ્વર પર ગંભીર ચર્ચાઓ ચાલતી હતી. ભૂલથીયે સાંભળી લઇએ તો આ શરીર ત્યજીને જીવતી સમાધિ લઇ લેવાનું મન થઇ જાય એ કક્ષાનું ચિંતન અમારી ફરતે ફેંકાતું હતું. અમે પ્રયત્નપૂર્વક એ સૌને સુવડાવ્યાં એવું કહેવામાં મને અતિશયોક્તિ નથી લાગતી. 😀 😀

20170618082401_IMG_0894
રેનબસેરા

સુપરત

બીજાં દિવસની કથાનું રસપાન કરી વાયા મહાબળેશ્વર થઇને જવું કે પૂણે…. એ કશ્મકશમાં ડામાડોળ થઇ છેવટે પૂણેનો જ રસ્તો પકડ્યો. મહારાષ્ટ્ર સરકારની એસ.ટી.બસમાં એયને છેલ્લી સીટોમાં પડ્યાં પડ્યાં મૌજ કરતાં કરતાં,વાતો કરતાં કરતાં નીકળ્યાં. વચ્ચે ખંડાલા આવ્યું. બસમાંથી જોયું. દિવ્યાંશે કહ્યું કે ‘આતી ક્યાં ખંડલા… ? ’ સાંભળતી વખતે કલ્પના નહોતી કે આ રીતે ખંડાલા જોઇશું ! 😀 ‘ મુંબઇ ઊતરીને જમીને રાતની ૦૦:૦૫ ની દહેરાદૂન એક્સપ્રેસમાં સુરત !

દોસ્ત પાર્થ સાથે મેસેજ અને ફોનમાં વાતો થતી. રૂબરૂ આ ટ્રીપ દરમિયાન થયાં. કોઇપણ વાતમાંથી સહજ હાસ્ય શોધવાનું એનું હુન્નર ગજબ છે. એની હસવાની સ્ટાઇલ યાદ કરીને હજુ પણ હસવું આવી જાય છે. પાર્થ અને કિંજલ A talkative boy and a silent girl makes a perfect marriage life ના ન્યાયે સ-રસ જીવે છે. એના દાંમ્પત્યમાં ધબકતી દોસ્તી મને ગમી.ભાઇ બિપીન બી.બી.એમ.( આ એનું ફેસબુકના ઓળખપત્ર પરનું નામ છે)એ તમામ ફોટામાં જે અલ-કાયદા લૂક આપ્યો છે એ માટે એને લાંબાગાળા સુધી ફરજિયાત યાદ કરવા પડશે.  :p દિવ્યાંશે મને કહ્યું હતું…આપણી આસપાસના લોકોમાંથી કેટલું શીખવા જેવું હોય છે !

20170618084537_IMG_0937
જમણેથી દિવ્યાંશ,કિંજલ,પાર્થ,બિપીન બીબીએમ,લસરકા અને હું

હા, આ તમામ દોસ્તોએ મને એક યાદગાર અને યુવાન સંભારણું આપ્યું છે.સૌ પોતપોતાની સૂઝથી કંઇક નવું કરવાના જાગૃત પ્રયાસમાં છે. આયોજન વિનાનું જીવન ચોક્કસ અસ્તવ્યસ્ત હોય છે, પણ વિશેષ સાહજિક હોય છે એ એથીયે વધુ ચોક્કસ વાત છે-એવાં મારા અનેક અનુભવોમાં આ ટ્રીપનો એક અનુભવ ઉમેરાયો. જવાનું નક્કી હતું. બાકી જે થયું તે ઑન ધી સ્પોટ થયું. માટે જ મજા વધુ આવી. આનંદ વધુ કર્યો. આના સ્મરણો લાંબું  જીવશે. અને એકબીજાં પ્રત્યેની પ્રિતી વધુ મજબૂત બનશે.

આખરી વાત :

આ સહજ મૌજનું માધ્યમ બાપુની રામકથા હતી. એ વિચાર જ્યારે પણ આવે છે હું વ્યક્તિ મટી એક વ્યક્તિ વિશેષના સ્મરણમાં ગૂમ થઇ જાઉં છું.       

   

20170617163633_IMG_0656
Elephant’s head point
20170617191149_IMG_0792
સાંજને મળવા આવતાં વાદળાં
Posted in Mahobbat

 ‘મહોબ્બત’ પહેલી કિતાબનો અનુભવ રોમેન્ટિક હોય છે. 

FB_IMG_1497071964724તદ્દન સ્વાભાવિક વાતને ઓહોહો..’ ના આશ્ચર્યમાં ડુબાડીને આપણે એની ખુશ્બૂ ધોઇ નાંખીએ છીએ. સંઘર્ષ અને આશ્ચર્ય સાથે આપણે આ જ કરીએ છીએ. માટે મહોબ્બત’ અને સ્પર્શ’ ને દુનિયા સમક્ષ મુકવા માટે મેં જે અનુભવ્યું તેને હું મારો અનુભવ કહું છું,સફરનો એક પડાવ કહું છું,મને મળેલું શિક્ષણ અને મારી અંગત દૌલત સમજું છું.  

બીજું પુસ્તક એક અર્થમાં અત્યંત અગત્યનું બની જાય છે કારણ કે તમે અગાઉ એક પુસ્તક આપી ચુક્યાં છો. લોકોની અપેક્ષાએ તમારી આસપાસ અદ્રશ્ય બંધારણ ઉપસ્થિત કર્યુ હોય છે.તમારું નાનકડું ફેન ક્લબ બન્યું હોય જેને ઉત્કંઠા અને ઇંતેજાર બંન્ને હોય કે તમે ક્યારે બીજું પુસ્તક આપો છો ! આ સઘળી સ્થિતીઓને ઉંબરા બહાર આંગણે બેસાડીને એ તકેદારી સાથે સન્માન આપવાનું હોય છે કે જેથી એ તમારા સર્જનના ઘરમાં હસ્તક્ષેપ ન કરવા માંડે. અભિપ્રાયો અને સલાહોના બંન્ને કાંઠાંઓ વચ્ચે તમારે તમારા સહજ પ્રવાહમાં વહેવાનું હોય છે.

મહોબ્બત’ અને સ્પર્શ’ બંન્ને પ્રિ-પ્લાન્ડ પુસ્તકો નથી.મારા દરરોજના કામોમાં દરમિયાનગીરી કરીને દાદાગીરીપૂર્વક મને હેઠો બેસાડીને મારા ઉદ્વેગોએ મારી પાસે લેવડાવેલું કામ છે. હું મારા તબક્કે માનું છું કે હજુ મેં બે પુસ્તક લખ્યાં છેહજુ મારું સર્જન શૂન્ય છે.

ગાંધીનગરના રસ્તાઓના કોઇ વળાંકે બાઇક ડબલ સ્ટેન્ડ કરીને,ઘ-૪ના સેન્ટ્રલ વિસ્ટાની લોન પર પગ લાંબા કરીને,કોઇ સવારે જુનાગઢમાં તો કોઇ સાંજે મુસાફરી દરમિયાન,કોઇક રાતે નીંદર ન આવવાને કારણે તો કોઇક રાતે જાગીને મારા ભાવજગતમાંથી છલકાયેલા આવેગો મહોબ્બતના પન્નાઓ પર રમે છે. મહોબ્બતમાં ૪૩ લેખો છે. હાલાકિસંગ્રહ ઘણાં લેખોનો થયો હતો. લખાયું ઘણું જ છેવટે છપાવ્યું એટલું જ જે જાહેર કરવા જેવું લાગ્યું. લોકોની આંખો સામે પરફોર્મ કરવા જેવું લાગ્યું.

મહોબ્બત’ મેં મારી યુવાનીના સૂર્યોદય સમયે ગાયેલાં પ્રભાતિયાં છે.જેને વાંચી છે એને આરપાર ઊતરી છે. વધુ વંચાઇ નથી એનો અફસોસ એટલે નથી કારણ કે મને ખાતરી છે મહોબ્બતના પન્નાં ક્યારેક જાગશે. જેની અંદર જઝબાતોનું જંગલ છે એને એ સુવા નહીં દે. એની ભાષા અને લય પર મને એતબાર છે. મહોબ્બત’ લખેલું પુસ્તક નથી,લખાઇ ગયેલું પુસ્તક છે. એની રચનામાં પેન મેં ચલાવી હતી પણ મને કોઇ અન્ય ઘટક જ દોરવતું હતું એવો મારો પવિત્ર અનુભવ છે. એ ડાયરી હજુ પણ હાથમાં લઉં ત્યારે ઝીલના કિનારે ઠંડા પવનનો આવિષ્કાર અનુભવાય છે. મને તો ગમે છે એટલે લખું છું અને લખતાં લખતાં આવી ક્ષણો આવે ત્યારે શુકુનનો મતલબ સમજાય છે.

આલિંગન અને ચુંબન મારા મતે યુવાન શરીરના આસમાને શોભતાં સૂર્ય અને ચંદ્ર છે. અને યુવાની દરમિયાન અનુભવાતો પ્રત્યેક વિજાતીય આવેગ આ બ્રહ્માંડના અંશ સમો અત્યંત અગત્યનો કોઈ ગ્રહ કે અનુગ્રહ છે. એની ઈજ્જત થવી જોઈએ. એના ઓવારણાં લેવામાં ન આવે તો એમાં કુદરતના રસાયણનું અપમાન છે. સાહજિક સંવેદનનો અપરાધ છે. મૂર્ખતા છે. ‘મહોબ્બત’ આવેગોના એખલાસોનો ઉત્સવ મનાવતું પુસ્તક છે. 

આમ મારો કોઇ સાહિત્ય જગતમાં સામેલ હોય કે એક્ટિવ હોય એવા એકપણ માણસ સાથે ઘનિષ્ઠ પરિચય નહીંમાટે પુસ્તક છપાવવાની પ્રાથમિક જાણકારી મને કંઇ જ નહોતી. વળી એક માન્યતા સાથે જીવું છું કે કોઇપણ રસ્તે બે રીતે પહોંચી શકાય….એક તો કોઇને રસ્તો પૂછીને અને બીજું જાતે શોધીને. કોઇને પૂછવામાં કોઇનો અનુભવ કામ કરતો હોય છે. જાતે શોધવામાં પોતાનો એક અનુભવ આકાર લે છે. આપણી ભાષાના ત્રણ નામાંકિત પ્રકાશનોને વારાફરતી મળ્યો. ના આવતી હતી એ વાંધાજનક નહોતું. મને તકલીફ એમનાં વાહિયાત કારણોથી થતી હતી.હું ડીસ્ટર્બ થતો. દોસ્ત પૂર્ણાશુ સાથે ચર્ચા થાય. એ જરા સમજાવેજરા હું મને સમજાવું અને સાંજ સુધીમાં મને સંભાળી લેતો. હું એવી તૈયારીમાં હતો જ કે એક સાવ નવા નક્કોર લેખકને કોઇ પ્રચલિત પ્રકાશન શા માટે છાપે પણ ના,હું ખોટો  હતો. જેમને વાંચી-વાંચીને જવાની સમૃધ્ધ કરી રહ્યો છું એવાં અશ્વીની ભટ્ટ,ચંદ્રકાંત બક્ષી,જય વસાવડા અને એવાં જ અન્ય દિગ્ગજ લેખકોના પુસ્તકો પ્રકાશિત કરનાર નવભારત સાહિત્ય મંદિરના વારસદાર જયેશ શાહને અમિષ ત્રિપાઠીના શિવ ટ્રાયોલોજીના ત્રીજા ભાગ વાયુપુત્રના શપથની ગુજરાતી આવૃત્તિના લોન્ચિંગ વખતે અમદાવાદ ખાતે મળવાનું થયું. હું મારું પુસ્તક છપાવવા માંગું છું એવા મારા પ્રસ્તાવના પ્રત્યુત્તરરૂપે એણે મને પોતાનું કાર્ડ આપ્યું અને કહ્યું કે એપ્રિલ એન્ડમાં  કોન્ટેક્ટ કરવો. મારા માટે હરખ સાથે નવાઇની વાત એ હતી કે અમે મળ્યાં એ સમય ડિસેમ્બરનો હતો ! ચાર મહીના પછી મળવાનું…… બહોત નાઇન્સાફી હૈ.  

મેં ધીરજ રાખી. કારણ કે મે ક્યાંક એવું માની લીધું હતું કે નવભારત મારી બુક છાપશેમને મારા કામ પર ભરોસો હતો. મારી અંત:સ્ફુરણા પર એતબાર હતો. હું એપ્રિલના અંતે નવભારત સાહિત્ય મંદિરની ઓફીસે ગયો. મારા હાથે લખેયેલા કન્ટેન્ટની ઝેરોક્ષ કોપી બેજીજક આપી આવ્યો.આ ઘટનાના લગભગ એક મહીના બાદ મને ફોન આવ્યો કે જયેશ સર મળવા માંગે છે. જાણે મારી વેંચવા મુકેલી જમીનને સૂથી મળી હોય એવો એ કોલ હતો. એ મુલાકાત એક મજબૂત સંબંધનો પાયો નાંખનારી મુલાકાત હતી. ગુજરાતી ભાષાનું સક્ષમ અને શ્રેષ્ઠ પ્રકાશન નવભારત સાહિત્ય મંદિર મારું પહેલું પુસ્તક છાપી રહ્યું હતુંહું પતંગની જેમ અમુક દિવસ ચગ્યો હોઇશ. કેટલો હરખાયો હોઇશમારા દોસ્તો પણ હદ બહારના હરખાયા હશે….એની મને ખાત્રી છે. એ દિવસો જ સપનાના વિજયોત્સવના હતાં.

બુક મેં જાતે ડિઝાઇન કરી હતી. અને કવર ફોટો રાજકોટ રહેતા એક દોસ્તના દોસ્ત રાજન પાસે તૈયાર કરાવ્યો. હું ઇચ્છતો હતો કે વાત પ્રેમની છે તો બુક રંગીન બને. અને હું ઇચ્છતો હતો કે બુક પહેલી છે અને મારું ટારગેટ ઓડીયન્સ કોલેજીયન્સ છે તો બુકનો ભાવ વધુમાં વધુ ૧૫૦/- રહે. પણ છેવટે ડિઝાઇન અને બુકની પ્રાઇઝને લઇને મેં કોમ્પ્રોમાઇઝ કર્યુ. ન એ ડિઝાઇન રહી. ન ભાવ. આ માટે મને પ્રકાશન તરફથી દબાણ નહોતું. પરિસ્થિતીને આધીન થવું જે-તે સમયે વધુ ઉચિત હતું. ખુબ નાની છતાં અગત્યની બીજી અનેક ઘટનાઓને અહીં એટલે ટાંકતો નથી કારણ કે એ ઘટનાઓના અર્થ હજુ હું હળવે-હળવે ફોલી રહ્યો છું. તમારા માટે એ બનાવ છે,મારા માટે અર્થસભર અનુભવ છે. એને રજૂ કરીને હું એને વેરી નાંખવા નથી માંગતો. યોગ્ય સમયે તમને જ કહીશ.  

આખરે સપ્ટેમ્બર-૨૦૧૪માં મહોબ્બત સૌની રૂબરૂ થઇ. શનિ-રવિવારની રજામાં જુનાગઢ ઘરે આવ્યો હતો ત્યારે એક બપોરે હિંડોળે બેસી ફેસબુક પર મેં મારી મહોબ્બત…અહેસાસોની આતશબાજીની જાહેરાત કરી.

અને એક નવા જ પ્રકરણનો જીવનમાં આરંભ થયો.  

                                                                                                                                          (ક્રમશ: …..)

(‘મહોબ્બત’ના એક લેખનો દોસ્ત પ્રશાંત તરુણ જાદવે તૈયાર કરેલો ઓડિયો 👇) 

‘મહોબ્બત…અહેસાસોની આતશબાજી’ નો ઓનલાઇન ઓર્ડર કરવા :-

click here

Posted in Mahobbat

છોટી-છોટી બાતેં

 

‘તને ગોળ ગળાના ટી-શર્ટ ઓછાં સ્યુટ થાય.’
‘તને લાંબા વાળ મસ્ત લાગે.’
‘તું રફ દાઢીમાં હોટ લાગે.’
‘ચડાવેલી સ્વિલ અને જીન્સ પર શર્ટ પહેરે ત્યારે તું જાલિમ લાગે.’
‘તને ડાર્ક કલરના કપડાં વધુ સ્યુટ થાય.’
આવું કહેનારી છોકરી લાઈફમાં હોય છે ત્યારે એની ઝાઝી કદર નથી હોતી. ટક ટક કરતી હોય એવું લાગે. બધી વાતોમાં માથું મારતી હોય એવું લાગે. ‘અરે હા બાપા….’ એવો કોમન જવાબ આપીને વાત આગળ વધતી અટકાવવાનું મન થાય. 
અને એ નથી હોતી ત્યારે……
અરીસો બોલકણો બને છે. બાઈકનો મિરર વ્યંગ કરતો લાગે છે. નાહી-ધોહીને બાથરૂમની બહાર આવેલું જવાન શરીર રૂપાળું લાગે છે પણ અધૂરું લાગે છે. શાયદ એને કોઈના પરવાળા જેવાં નખથી છોલાવું છે. શાયદ એને પહેરેલાં શર્ટ પર કોઈના પાલવનો છાંયો જોઈએ છે. શાયદ બેધ્યાનપણે સાંભળેલી ટક ટક પણ હવે વધુ ધ્યાન જાય છે. ફૂરસદ સાથે બેચેનીનો અજીબ નાતો બંધાઈ છે. પરસેવો પરસેવા સાથે ભળતો ત્યારે જામ બનતું,મળ્યાં પહેલાનો દિવસ લાંબો લાગતો અને મળ્યાં પછીની રાત દેકારો કરતી ડાકણ. 
રાત-મોબાઈલ-વાતો અને તોફાની મુરાદોનો ચતુષ્કોણ કોણ જાણે વિકલાંગ બનીને જમીનદોસ્ત થઈ પડયો છે. રાત લાંબી,ભૂખ ઓછી,જિંદગી ફિલ્મી અને ફિલ્મો રિયલ થવા માંડે છે. 
fdવ્યક્તિની હાજરી વિશેષ આકર્ષક નથી હોતી. સંબંધનું સફર જેવું છે. મંજિલની મજા નથી,મુસાફરીનો લૂત્ફ લેવાનો હોય છે. વ્યક્તિ હોય ત્યારે સામાન્ય લાગે. ન હોય ત્યારે કવિતા જેવી લાગે,સંભારણાં સમી લાગે,જરૂરી લાગે,વધુ જીવંત લાગે. માણસ તરીકે આપણે સૌ મોટાભાગે એટલે જ દુઃખી હોઈએ છીએ. આપણને દંતકથા વધુ રોચક લાગે છે. મૃગજળ,ફેન્ટસી,wow ફેક્ટર વધુ અપિલિંગ લાગે છે. ઘરની થાળી,ડોલ,ટેબલ,ફાઈલ,તકિયો, કબાટ,સાબુ અને આંગણું વાસ્તવિક છે. પણ આપણો જીવ ભમતો હોય છે આકાશગંગામાં,સમંદરની લહેરો પર,વિદેશના કોઈ કાફેમાં….જે હાથવગું નથી,શક્યતા સમું છે. 
સરકી ગયેલી રેતીની કણ કણ ફરી ભેગી કરી શકાય છે. સરકી ગયેલી વ્યક્તિ અંગે શેષ રહે છે માત્ર સ્મૃતિઓ. માણસને જીવતાં શીખવવું પડે છે. માણસને માણસ સાથે જીવતાં શીખવવું પડે છે. માણસને અન્ય માણસને જીવી લેવા શીખવવું પડે છે. 
કોમેન્ટ મોમેન્ટ બની જાય પછી તન્હા તન્હા લમ્હા કાપવામાં થાકી જવાતું હોય છે. જેટલું વહેલું સમજી શકાય એટલું નફામાં છે. 
ઇશારો :-
જિંદગીનું તો ખરૂં જ પણ વિશેષ મહત્વ શ્વાસનું હોય છે.
Posted in રૂબરૂ

સંઘર્ષગાથા – શબ્દોનું વેશ્યાલય

સંઘર્ષ યુવાનોને ગમતો શબ્દ છે. પ્રવાસ યુવાનોને ગમતી પ્રવૃતિ છે. વિરોધ અને અસ્વીકાર યુવામાનસનો કાયમી સ્વભાવ છે.

બેવજહ બોલવું એટલે એક અર્થમાં ભસવું !
બેવજહ બોલવું એટલે એક અર્થમાં ભસવું !

જેમ સુખની વ્યાખ્યા ન થઇ શકે તેમ સંઘર્ષની પણ વ્યાખ્યા ન થઇ શકે. બે ટંક ખાવાનું મળે એ એક પરિવાર માટે સુખ છે. અને બે કાર અને બે બંગલા હોવા છતાં અમુક પરિવારો પોતાને પછાત સમજતા હોય એ પણ આપણે સૌએ જોયું છે. સંઘર્ષની જો કે એક નવી તસવીર ઉપસી રહી છે જેમાં દેખાડાની લાયકાત સિધ્ધ કરવાની એક સાયલન્ટ સ્પર્ધા ચાલી રહી છે. માતા પિતાની નાંણાકીય અસ્વસ્થતા એમાં કોમન હોય. કહેવાતી સફળતાને અડેલા બધાને એ કહેવું છે કેટલા સંઘર્ષ પછી એ અહીં પહોંચ્યો છે. નદી એના ઉબડ ખાબડ રસ્તાઓની વાત નથી કરતી. પંખીઓ હવાની વધ ઘટથી વધુ વીંઝવી પડતી પાંખની શિકાયત નથી કરતા. કોઇ દરિયો વધુ ફંગોળાઇને ફરિયાદ નથી કરતો. ઊછાળા મારવા અને ફીણ-ફીણ થવું એ દરિયાએ સ્વીકારી લીધું છે. નદીને ખ્યાલ છે એનું મોસાળ છે પર્વત…ગતિ છે મેદાન અને મુકામ છે દરિયો. એનો રસ્તો આવો જ હોય એ એને સ્વીકારી લીધું છે. આવડા મોટા આસમાનમાં પવન એનો પરિચય બદલે જ એની સામે દલીલો અને ખુલાસા કરવાને બદલે ઠેકાણે પહોંચવા ઊડવાનું જ હોય એ પંખીઓએ સ્વીકારી લીધું છે. એક સાવ નવા ક્ષેત્રનો અનુભવ લેવા,માંહ્યલાની તસલ્લી માટે કરવી પડતી માથાકૂટો અભ્યાસક્રમ છે,લેશન છે, અનિવાર્યતા છે. એનો હોબાળો ન હોય, એનો હરખ હોય…કે આપણે એ જીવી શક્યા છીએ,કારણ કે આપણે એ જીવવાની હોંશ દાખવી હતી. એ રસ્તે જવાની આપણી જ ઇચ્છા હતી માટે એ દરમિયાન આવતી સમસ્યાઓ વિષે બયાનો આપતા રહેવા બિનજરૂરી ચર્ચા છે.

માણસને આદર્શો સ્થાપવાની ખંજવાળ હોય છે. મારી સંઘર્ષગાથા સાંભળીને બે જણનો જીવ જાગૃત થઇ જાય-એવું કંઇક ! તમારા સંઘર્ષમાંથી તમે જેટલો રસ અને જીવવાની કળા શીખી શકો એ જ સંઘર્ષનો સર્વોત્તમ અભિગમ છે. સંઘર્ષ કહેવાની વાત જ નથી. સંઘર્ષ જીવવાનો અહેસાસ છે. સંઘર્ષ આ અર્થમાં પ્રેમનો પર્યાય લાગે. આપણે ધારીએ તોયે ન જણાવી શકીએ…પ્રેમના અનુભવોની દાસ્તાન. ઉજાગરાની કવિતા કરી શકાય. ઉજાગરા દરમિયાન અનુભવાયેલા ડૂમાને હૂબહૂ રજૂ કરવામાં મૌન જ સેવવું પડે. શબ્દોની એક મર્યાદા છે. શબ્દ રસ નિષ્પતિનું કામ કરી શકે….શબ્દ એ અનુભવની ઉત્પતિનુ કામ ન કરી શકે જે તમે ખુદએ જે-તે સમયે નરી આંખે અને નરી જાતે જીવ્યું હોય. છતાં પ્રેમની વાતો સદીઓથી થાય છે…સંઘર્ષોની વાતો થાય છે,થઇ રહી છે,થતી રહેશે.

રજૂઆતોના દાયરામાંથી માણસ કંટાળે એટલે એને જીભના આંગણે મૌનનું પારણું બાંધવું પડે છે. ખામોશ થઇ જવું કળા છે.ખામોશ રહેવું સિધ્ધિ છે.ખામોશી સાથે સંવાદ સાધવો ઉત્તમ વાર્તાલાપ છે.ક્યારેક જાતને પૂછી જોવું કે મારા અનુભવોની વાતો કરીને હું સાબિત શું કરવા માંગું છું ? કહાની કોઇની પણ હોય…વાતચીત દરમિયાન એમાં મારે મારું પ્રકરણ કહેવાની શી જરૂર છે ? શા માટે કોઇપણ વાતમાં માણસ અગાઉથી જ ચીંથરેહાલ રીતે રજૂ થતી કોઇ વાહિયાત વાતમાં પોતાના અનુભવનું થીંગડું મારવાની ગુસ્તાખી કર્યા કરે છે? આમ કરવાથી માણસ તરીકે આપણે આપણા અહંકારને પોષણ આપી રહ્યા છીએ. ‘મેં ખુબ તકલીફ ભોગવી છે’ એવું જણાવીને આપણે સામેવાળાને આપણો પોકળ સંઘર્ષ જતાવી રહ્યા છીએ.

સમસ્યાઓને જીવવાનો જ નહીં સમસ્યાઓને આલિંગન આપીને ચાહનારો શખ્સ ક્યારેય પોતાની પીડાને શબ્દો આપવાની ભૂલ નહીં કરે. કૃષ્ણ એનું સર્વોત્તમ ઉદાહરણ છે. કૃષ્ણનો રાસ, કૃષ્ણનો પ્રેમ કરવાનો અંદાજ, કૃષ્ણની લીલા અને કૃષ્ણની ગીતા સૌને પ્યારી છે…કોણ જાણે છે મોરપીંચ્છના મેઘધનુષી રંગોને મુકુટમાં સજાવીને મુસ્કુરાહટ વેરતા કૃષ્ણના અંતરનું રેગિસ્તાન ! કૃષ્ણએ ભારતીય સંસ્કૃતિનો પરિચય આપી શકે એટલી બળવાન અઢાર અધ્યાયની ભગવદગીતા આપી પણ પોતે જીવેલા સંઘર્ષની એક સુરખી પણ ક્યાંય જતાવી નથી. ભગવન ચરિત્રોમાંથી આટલે પ્રેરણા લેવાના બમણાં ફૂંકતા આ દેશના નાગરિકો વિષ્ણુ અવતારના આ આયામને કેમ અનુસરતા નથી ? રમેશ પારેખના શબ્દોમાં કહીએ તો ‘કોણ જાણે છે જીણા મૂંઝારા ?

વાચાળતા આદર્શ વ્યક્તવ્યોની શોભા છે પણ એક સરળ વ્યક્તિત્વમાંથી ઉમદા ચરિત્ર બનવા માટે અમુક બાબતોમાં મૌન સેવ્યા વિના છૂટકો નથી. આવી આદતની કેળવણી અગર ન થાય તો કંઇ ફાંસી ન થાય….જીવન એવું જ જીવાય જેવું સેંકડો લોકો જીવે છે અથવા તો જીવીને જતાં રહ્યાં છે. હા, પ્રત્યેક વાતમાં સંઘર્ષનો સ્વાનુભવ જતાવવાથી જાતને સહેજ ઊંચે લઇ જવા આવેલા એક અનુભવનું બાળમરણ થવાની સંભાવના ચોક્કસ રહેલી છે.

મૌન તપસ્વીઓની જ જાગીર નથી, માણસ તરીકે આપણા સૌની દૌલત છે….એને શબ્દોમાં વેડફીને હાથે કરીને આપણે કેટલું નુકશાન વ્હોરી રહ્યાં છીએ એ સમજવા મૌનનો આશ્રય લેવો અનિવાર્ય છે. સંઘર્ષ સ્વાભાવિક ઘટના છે….એને ચગાવી મારવાથી કંઇપણ સિધ્ધ થતું હોય તો એ આવશ્ય કરાય. પણ સદીઓના ઉદાહરણો આપણી સૌની પાસે છે કે આપણે બોલી-બોલીને સરવાળે કંઇ સાબિત નથી કરી શકતા. ત્યારે કેમ એક એવી રાહને ન અનુસરીએ જે નિ:શબ્દ છે છતાં સક્ષમ છે. ખામોશ છે છતાં અર્થસભર છે.

શબ્દોની સેના રઝળાવ્યા પછી પણ કંઇ સાબિત થતું નથી…. આથી મોટો સંઘર્ષ કયો હોઇ શકે ?              

Posted in philosophy

સુનો…..કુછ કહ રહી હૈ આવાઝે !

થોડાં દિવસો અગાઉની એક વહેલી સવારે.

રોજની માફક રનિંગ પતાવી,એક્સરસાઇઝ પતાવી છેલ્લે બે ઘડી આંખ બંધ કરી ઊગતાં સુરજ સામે બેઠો. ગાર્ડનમાં બીજાં વિસ્તારમા બે કુતરાં આવી ચડ્યા એટલે બગીચાના કુતરાંઓએ સ્વભાવ અનુસાર ભસવાનું ચાલુ કર્યુ. મારા જમણા કાનની દિશા તરફ બહારના કુતરાં આંટા મારતાં હતાં અને ડાબા કાનની દિશા તરફ બગીચાના કુતરાં જોર જોરથી ભસતાં હતાં. એક ક્ષણ થયું પથ્થરો શોધું અને આ ભસતાં કુતરાંઓને દૂર ભગાડું. પણ આંખ ઊઘડે અને એ વિચાર એક્શનમાં આવે એ પહેલાં ઓશોનું એક વ્યક્તવ્ય યાદ આવ્યું. ‘ આંખ બંધ સ્વયંની અંદર ઝાંકવા માટે અસ્તિત્વના તમામ અવાજોને સ્વીકારવા આવશ્યક છે. વાહનોનો અવાજ,માણસોનો અવાજ,ટહૂકતાં પંખી,ભાંભરતા પશુઓ…જે કોઇ અવાજો તમારી આસપાસ છે તેને સાંભળો. તમારી અંદર ડૂબવામાં તમારી આસપાસનો માહોલ તમને મદદ કરશે.’

મેં જરા ધ્યાન બદલ્યું તો સાંભળ્યું કે ક્યાંક દૂર વાહનો જઇ રહ્યાં છે. અમુક લોકો મારાથી થોડાં અંતરે દોડી કે ચાલી રહ્યાં છે અને મારી પીઠ તરફની દિશા બાજુ ચાર-પાંચ જગાએથી કોયલના ટહૂકા સંભળાય રહ્યાં છે. હવે મારા કાનમાં કુતરાંઓનું ભસવું અને કોયલોનું ટહૂકવું બંન્ને હતાં. આઠ-દસ મિનિટ પછી કુતરાં થાક્યાં,ભસવાનું અટક્યું અને મને ફક્ત ટહૂકા જ સંભળાઇ રહ્યાં હતાં.  

પછી આંખ ઊઘડી.

ભસવાંવાળા વહેલાં થાકે છે, ટહૂકા કરનારા ઝાઝું ખેંચે છે. કારણ કે……ભસવું એ પ્રતિક્રિયા છે. ટહૂકો સહજાનંદ છે.