Posted in Travelling

” માનસ પંચાગ્નિ “ની પરિકમ્મા

20170617164433_IMG_0685એવો મનોરથ ખરો કે પંચગીની ખાતેની પૂજ્ય-પ્રિય અને હર્દયસ્થ મોરારિબાપુની રામકથાને પ્રત્યક્ષ સાંભળું. પણ નોકરી નામની કિલ્લેબંધી કાયમ સિન્ડ્રેલાની જિંદગીની જેમ બાંધી રાખે. હું એક અર્થમાં એટલો ભાગ્યશાળી છું કે આ કિલ્લેબંધી મને અન્યોની જેમ બાંધે છે પણ ઊડવાનો અવકાશ પણ આપે છે. મુંબઇ સ્થિત દોસ્ત હાર્દિક વસોયા જે મારા માટે ‘લસરકા’ છે એની જોડે થોડું આયોજન થયું અને કથા સ્વયં રસ્તા કરતી ગઇ અને અમે છ જણ ( લસરકા-પાર્થ-મિસિસ પાર્થ કિંજલ-દિવ્યાંશ-બિપીન બી.એમ.બી. અને હું) પંચગીનીની રામકથા ‘માનસ પંચાગ્નિ’ ના આખરી બે દિવસની કથાનું રસપાન કરવા મુુંબઈથી નીકળી  પડ્યાં.

મુંબઇ :

મુંબઇથી રાતની એ.સી. સ્લીપર કોચ બસ હતી. જતાં અગાઉ બાંન્દ્રા બેન્ડ સ્ટેન્ડ સામે શાહરૂખખાનના ‘મન્નત’ પાસે ગયાં. અફ કોર્સ ફોટાં ખેંચાવ્યાં અને સલમાનભાઇનું ઘર પણ જોયું. ઘડીક દિલમાં ‘ઓહોહો…ઓહોહો’ થયું પછી સમંદરની પાળીએ સૌ બેઠાં. એકદમ ટાઈટ હગ કરતાં,એકબીજાંના હોઠને આઇસ્ક્રીમની જેમ મમળાવતાં અને આમ બે પણ દૂરથી એક જ દેહ સમા લાગતાં કપલ્સને જોઇ મારો ‘મહોબ્બતી’ જીવ મનોમન ભારે હરખાયો.IMG_20170616_214505

Over to Panchgini

સવારે આંખ ઊઘડી તો બારીની આરપાર જોયું કે કેસરી થવા મથતાં બ્રહ્મમુર્હૂતના આસામનની સાક્ષીએ  જોર કરીને ચાલતી બસ પર પહાડોના માથા મંડરાઇ રહ્યાં છે.ઊંઘથી ઘેરાતી નજર બહાર કરી. સવાર આહલાદ્ક અને મોસમ ખુશનૂમા હતી.પહાડો પર ઊછરતાં અને રખડતાં વાદળાઓનો સ્કીન કલર અલગ હોય છે. ધવલ અને સ્વચ્છ હોય છે. બસ સર્પાકારે ચાલતી હતી અને મનના મલકમાં રોમાંચક વલયોનું નિર્માણ થતું હતું. આંખ આપમેળે બંધ થઇ ગઇ. ખુલી ત્યારે પંચગીની આવ્યાંની બસના ક્લિનરની બૂમ સંભળાઇ.

બસમાંથી ઉતરીને રૂમ શોધવાની જહેમત કરી. મેળ નહોતો પડતો. અને કથા શરૂ થાય એ પહેલાં તૈયાર થઇને પહોંચી જવું વિશેષ જરૂરી હતું. લસરકાએ અમુક તુક્કા લડાવ્યાં. કથાસ્થળે પહોંચ્યા. વારાફરતી બ્રશ કર્યા.  બેગ્સ લઇને બધાં ઊભા ત્યાં એક જણ આંગળી ચીંધ્યાનું પૂણ્ય કમાવા આવ્યો અને અમને જાણકારી આપી કે અહીં શ્રોતાઓ માટે એક હોલ રાખવમાં આવ્યો છે. હું ને લસરકા સ્થળ તપાસ અર્થે ગયા. જગ્યા અમને સાચવી શકે તેવી લાગી. ટોળું ત્યા શિફ્ટ થયું અને રામકથાના આયોજનના ભાગરૂપે ગોઠવાયેલી શ્રોતાઓ માટેની વ્યવસ્થાનો લાભ લીધો. એવરેજ ૬૦ વર્ષ ઉપરની ઉંમરના આશરે બસોથી વધુ જણને સંઘરીને બેઠેલાં એ હોલમાં છ જુવાન શરીરોએ આશરો લીધો.

રામકથા વિષે મારી કલ્પના બહાર લખી શકવાનો મને આત્મવિશ્વાસ અને અનુભવ છે. પણ હું નહીં લખું. શા માટે ? જવાબ છે આ વિષયે કોઇપણ લેખિત નિવેદન આપવાનો હજુ સમય નથી પાક્યો- એવું મને મારા તબક્કે લાગે છે.

મહાબળેશ્વર 

IMG_20170617_162716
તીરની માફક  આરપાર ઊતરી ગયેલો નજારો 

બપોરબાદ મહાબળેશ્વર જવા બે ટેક્સી ભાડે કરી. એલીફન્ટ્સ  હેડ પોઇન્ટ  પર પહોંચ્યા ત્યારે નજરે આવેલાં દ્રશ્યએ એક થડકારો છીનવી લીધો. સૌંદર્ય આકર્ષક હોય છે. મદહોશી અને ખેંચાણ સૌંદર્યના સ્વભાવમાં હોય. કુદરતનો કોઇ દિલકશ નઝારો જોઇને  દિલ ડોલે નહીં તો સમજવું આપણે હજુ ક્યાંક માણસ તરીકે કાચા છીએ. મારી આંખો સામે પહાડીઓ હતી. સમીસાંજનું સોનું વરસાવતું આસમાન હતું. એક નદી હતી જુવાન. અને એને કાંઠે ઊછરતું ચાલીસેક મકાન ધરાવતું એક ગામ હતું. મુસાફરી કરતાં હોઇએ અને રેન્ડમલી નજર ફેંકાતી હોય એમ અહીં અલગ અલગ વિસ્તારોમાં એકાદ બે મકાનો ધ્યાને આવતાં હતાં. વિચારવા જેવું છે અહીંના રહેવાસીઓનું જીવન કેવું હશે ! વાદળાંઓની ધૂમ્રસેરો એનાં ઘરના નળીયે ટહૂકા કરવા આવતી હશે ત્યારે આંગણે રંગોળીની જેમ રચાતું દ્રશ્ય રમેશ પારેખની ‘સોનલ’ પર લખાયેલી કોઇ કવિતા જેવું હશે, નિ:શંક ! અને નદીમાં પૂર આવતું હશે ત્યારે ધોવાઇ જતી જમીન અને પ્રહાર કરતાં વરસાદથી વિંખાઇ જતો એમનો જીવનવ્યવહાર વેદનાભર્યો બની જતો હશે એ પણ વિચારવું રહ્યું. આપણા માટે જે સૌદર્ય છે એ એમનાં માટે પરિસ્થિતી છે.20170617161930_IMG_0576

ઝરમર વરસાદ શરૂ થયો. અમે એનો રોમેન્ટિક આનંદ લીધો. મજા આવતી હતી. સંગત કાયદેસર સ-રસ હતી. છ એ છ જણ ભીતરથી છલકાયેલાં હતાં. વાદળાં જોવા નજર ઊંચી કરવી પડે એમ નહોતી. વાદળાંઓની વચ્ચે અમારા સૌના શરીરો હતાં. લાગે કે વરસાર વરસે છે પણ ના……અમે પોતે જ વરસાદના ઘરમાં હતાં. વાદળા અમારી અને અમે વાદળાઓની આરપાર હતાં. ક્રિષ્નાબાઇ મંદિરની આસપાસ અંધારું વધતું જતું હતું અને વરસાદ પણ. છેવટે તદ્દન નીરસ અને નામ જેવો એકપણ ગુણ ન ધરાવતાં ડ્રાઇવર શંકર નો કોલ આવવાથી અમે પંચગીની પરત ફર્યા.

IMG_20170617_175237
મહાબળેશ્વર પ્રાચીન મંદિર

રાતવાસો 

અમને કોઇ નડતાં નહોતા. પણ અમારે સહેજ વધુ શાંત જગા જોઇતી હતી. ખબર પડી કે આ હોલની ઉપર બીજો એક નાનો હોલ છે. ત્યાં મેળ પડે તો અમે મહેફિલ જમાવી શકીએ. અહીં પણ સ્થળતપાસ માટે હું ને લસરકા જ હતાં 😀  એ હોલનો રક્ષક ચિડીયાઘરના ગધાપ્રસાદની કાર્બન કોપી ! સ્માઇલ આપે,અનુમતિ ન આપે. માંડ માન્યો. ૨૦ ડીગ્રી મસ્ત તાપમાનમાં ગાદલાં પાથરી અમે ગોઠવાયાં. અમારી આસપાસના તમામ ગાદલાંઓ પર ધર્મ અને ઇશ્વર પર ગંભીર ચર્ચાઓ ચાલતી હતી. ભૂલથીયે સાંભળી લઇએ તો આ શરીર ત્યજીને જીવતી સમાધિ લઇ લેવાનું મન થઇ જાય એ કક્ષાનું ચિંતન અમારી ફરતે ફેંકાતું હતું. અમે પ્રયત્નપૂર્વક એ સૌને સુવડાવ્યાં એવું કહેવામાં મને અતિશયોક્તિ નથી લાગતી. 😀 😀

20170618082401_IMG_0894
રેનબસેરા

સુપરત

બીજાં દિવસની કથાનું રસપાન કરી વાયા મહાબળેશ્વર થઇને જવું કે પૂણે…. એ કશ્મકશમાં ડામાડોળ થઇ છેવટે પૂણેનો જ રસ્તો પકડ્યો. મહારાષ્ટ્ર સરકારની એસ.ટી.બસમાં એયને છેલ્લી સીટોમાં પડ્યાં પડ્યાં મૌજ કરતાં કરતાં,વાતો કરતાં કરતાં નીકળ્યાં. વચ્ચે ખંડાલા આવ્યું. બસમાંથી જોયું. દિવ્યાંશે કહ્યું કે ‘આતી ક્યાં ખંડલા… ? ’ સાંભળતી વખતે કલ્પના નહોતી કે આ રીતે ખંડાલા જોઇશું ! 😀 ‘ મુંબઇ ઊતરીને જમીને રાતની ૦૦:૦૫ ની દહેરાદૂન એક્સપ્રેસમાં સુરત !

દોસ્ત પાર્થ સાથે મેસેજ અને ફોનમાં વાતો થતી. રૂબરૂ આ ટ્રીપ દરમિયાન થયાં. કોઇપણ વાતમાંથી સહજ હાસ્ય શોધવાનું એનું હુન્નર ગજબ છે. એની હસવાની સ્ટાઇલ યાદ કરીને હજુ પણ હસવું આવી જાય છે. પાર્થ અને કિંજલ A talkative boy and a silent girl makes a perfect marriage life ના ન્યાયે સ-રસ જીવે છે. એના દાંમ્પત્યમાં ધબકતી દોસ્તી મને ગમી.ભાઇ બિપીન બી.બી.એમ.( આ એનું ફેસબુકના ઓળખપત્ર પરનું નામ છે)એ તમામ ફોટામાં જે અલ-કાયદા લૂક આપ્યો છે એ માટે એને લાંબાગાળા સુધી ફરજિયાત યાદ કરવા પડશે.  :p દિવ્યાંશે મને કહ્યું હતું…આપણી આસપાસના લોકોમાંથી કેટલું શીખવા જેવું હોય છે !

20170618084537_IMG_0937
જમણેથી દિવ્યાંશ,કિંજલ,પાર્થ,બિપીન બીબીએમ,લસરકા અને હું

હા, આ તમામ દોસ્તોએ મને એક યાદગાર અને યુવાન સંભારણું આપ્યું છે.સૌ પોતપોતાની સૂઝથી કંઇક નવું કરવાના જાગૃત પ્રયાસમાં છે. આયોજન વિનાનું જીવન ચોક્કસ અસ્તવ્યસ્ત હોય છે, પણ વિશેષ સાહજિક હોય છે એ એથીયે વધુ ચોક્કસ વાત છે-એવાં મારા અનેક અનુભવોમાં આ ટ્રીપનો એક અનુભવ ઉમેરાયો. જવાનું નક્કી હતું. બાકી જે થયું તે ઑન ધી સ્પોટ થયું. માટે જ મજા વધુ આવી. આનંદ વધુ કર્યો. આના સ્મરણો લાંબું  જીવશે. અને એકબીજાં પ્રત્યેની પ્રિતી વધુ મજબૂત બનશે.

આખરી વાત :

આ સહજ મૌજનું માધ્યમ બાપુની રામકથા હતી. એ વિચાર જ્યારે પણ આવે છે હું વ્યક્તિ મટી એક વ્યક્તિ વિશેષના સ્મરણમાં ગૂમ થઇ જાઉં છું.       

   

20170617163633_IMG_0656
Elephant’s head point
20170617191149_IMG_0792
સાંજને મળવા આવતાં વાદળાં
Posted in Mahobbat

 ‘મહોબ્બત’ પહેલી કિતાબનો અનુભવ રોમેન્ટિક હોય છે. 

FB_IMG_1497071964724તદ્દન સ્વાભાવિક વાતને ઓહોહો..’ ના આશ્ચર્યમાં ડુબાડીને આપણે એની ખુશ્બૂ ધોઇ નાંખીએ છીએ. સંઘર્ષ અને આશ્ચર્ય સાથે આપણે આ જ કરીએ છીએ. માટે મહોબ્બત’ અને સ્પર્શ’ ને દુનિયા સમક્ષ મુકવા માટે મેં જે અનુભવ્યું તેને હું મારો અનુભવ કહું છું,સફરનો એક પડાવ કહું છું,મને મળેલું શિક્ષણ અને મારી અંગત દૌલત સમજું છું.  

બીજું પુસ્તક એક અર્થમાં અત્યંત અગત્યનું બની જાય છે કારણ કે તમે અગાઉ એક પુસ્તક આપી ચુક્યાં છો. લોકોની અપેક્ષાએ તમારી આસપાસ અદ્રશ્ય બંધારણ ઉપસ્થિત કર્યુ હોય છે.તમારું નાનકડું ફેન ક્લબ બન્યું હોય જેને ઉત્કંઠા અને ઇંતેજાર બંન્ને હોય કે તમે ક્યારે બીજું પુસ્તક આપો છો ! આ સઘળી સ્થિતીઓને ઉંબરા બહાર આંગણે બેસાડીને એ તકેદારી સાથે સન્માન આપવાનું હોય છે કે જેથી એ તમારા સર્જનના ઘરમાં હસ્તક્ષેપ ન કરવા માંડે. અભિપ્રાયો અને સલાહોના બંન્ને કાંઠાંઓ વચ્ચે તમારે તમારા સહજ પ્રવાહમાં વહેવાનું હોય છે.

મહોબ્બત’ અને સ્પર્શ’ બંન્ને પ્રિ-પ્લાન્ડ પુસ્તકો નથી.મારા દરરોજના કામોમાં દરમિયાનગીરી કરીને દાદાગીરીપૂર્વક મને હેઠો બેસાડીને મારા ઉદ્વેગોએ મારી પાસે લેવડાવેલું કામ છે. હું મારા તબક્કે માનું છું કે હજુ મેં બે પુસ્તક લખ્યાં છેહજુ મારું સર્જન શૂન્ય છે.

ગાંધીનગરના રસ્તાઓના કોઇ વળાંકે બાઇક ડબલ સ્ટેન્ડ કરીને,ઘ-૪ના સેન્ટ્રલ વિસ્ટાની લોન પર પગ લાંબા કરીને,કોઇ સવારે જુનાગઢમાં તો કોઇ સાંજે મુસાફરી દરમિયાન,કોઇક રાતે નીંદર ન આવવાને કારણે તો કોઇક રાતે જાગીને મારા ભાવજગતમાંથી છલકાયેલા આવેગો મહોબ્બતના પન્નાઓ પર રમે છે. મહોબ્બતમાં ૪૩ લેખો છે. હાલાકિસંગ્રહ ઘણાં લેખોનો થયો હતો. લખાયું ઘણું જ છેવટે છપાવ્યું એટલું જ જે જાહેર કરવા જેવું લાગ્યું. લોકોની આંખો સામે પરફોર્મ કરવા જેવું લાગ્યું.

મહોબ્બત’ મેં મારી યુવાનીના સૂર્યોદય સમયે ગાયેલાં પ્રભાતિયાં છે.જેને વાંચી છે એને આરપાર ઊતરી છે. વધુ વંચાઇ નથી એનો અફસોસ એટલે નથી કારણ કે મને ખાતરી છે મહોબ્બતના પન્નાં ક્યારેક જાગશે. જેની અંદર જઝબાતોનું જંગલ છે એને એ સુવા નહીં દે. એની ભાષા અને લય પર મને એતબાર છે. મહોબ્બત’ લખેલું પુસ્તક નથી,લખાઇ ગયેલું પુસ્તક છે. એની રચનામાં પેન મેં ચલાવી હતી પણ મને કોઇ અન્ય ઘટક જ દોરવતું હતું એવો મારો પવિત્ર અનુભવ છે. એ ડાયરી હજુ પણ હાથમાં લઉં ત્યારે ઝીલના કિનારે ઠંડા પવનનો આવિષ્કાર અનુભવાય છે. મને તો ગમે છે એટલે લખું છું અને લખતાં લખતાં આવી ક્ષણો આવે ત્યારે શુકુનનો મતલબ સમજાય છે.

આલિંગન અને ચુંબન મારા મતે યુવાન શરીરના આસમાને શોભતાં સૂર્ય અને ચંદ્ર છે. અને યુવાની દરમિયાન અનુભવાતો પ્રત્યેક વિજાતીય આવેગ આ બ્રહ્માંડના અંશ સમો અત્યંત અગત્યનો કોઈ ગ્રહ કે અનુગ્રહ છે. એની ઈજ્જત થવી જોઈએ. એના ઓવારણાં લેવામાં ન આવે તો એમાં કુદરતના રસાયણનું અપમાન છે. સાહજિક સંવેદનનો અપરાધ છે. મૂર્ખતા છે. ‘મહોબ્બત’ આવેગોના એખલાસોનો ઉત્સવ મનાવતું પુસ્તક છે. 

આમ મારો કોઇ સાહિત્ય જગતમાં સામેલ હોય કે એક્ટિવ હોય એવા એકપણ માણસ સાથે ઘનિષ્ઠ પરિચય નહીંમાટે પુસ્તક છપાવવાની પ્રાથમિક જાણકારી મને કંઇ જ નહોતી. વળી એક માન્યતા સાથે જીવું છું કે કોઇપણ રસ્તે બે રીતે પહોંચી શકાય….એક તો કોઇને રસ્તો પૂછીને અને બીજું જાતે શોધીને. કોઇને પૂછવામાં કોઇનો અનુભવ કામ કરતો હોય છે. જાતે શોધવામાં પોતાનો એક અનુભવ આકાર લે છે. આપણી ભાષાના ત્રણ નામાંકિત પ્રકાશનોને વારાફરતી મળ્યો. ના આવતી હતી એ વાંધાજનક નહોતું. મને તકલીફ એમનાં વાહિયાત કારણોથી થતી હતી.હું ડીસ્ટર્બ થતો. દોસ્ત પૂર્ણાશુ સાથે ચર્ચા થાય. એ જરા સમજાવેજરા હું મને સમજાવું અને સાંજ સુધીમાં મને સંભાળી લેતો. હું એવી તૈયારીમાં હતો જ કે એક સાવ નવા નક્કોર લેખકને કોઇ પ્રચલિત પ્રકાશન શા માટે છાપે પણ ના,હું ખોટો  હતો. જેમને વાંચી-વાંચીને જવાની સમૃધ્ધ કરી રહ્યો છું એવાં અશ્વીની ભટ્ટ,ચંદ્રકાંત બક્ષી,જય વસાવડા અને એવાં જ અન્ય દિગ્ગજ લેખકોના પુસ્તકો પ્રકાશિત કરનાર નવભારત સાહિત્ય મંદિરના વારસદાર જયેશ શાહને અમિષ ત્રિપાઠીના શિવ ટ્રાયોલોજીના ત્રીજા ભાગ વાયુપુત્રના શપથની ગુજરાતી આવૃત્તિના લોન્ચિંગ વખતે અમદાવાદ ખાતે મળવાનું થયું. હું મારું પુસ્તક છપાવવા માંગું છું એવા મારા પ્રસ્તાવના પ્રત્યુત્તરરૂપે એણે મને પોતાનું કાર્ડ આપ્યું અને કહ્યું કે એપ્રિલ એન્ડમાં  કોન્ટેક્ટ કરવો. મારા માટે હરખ સાથે નવાઇની વાત એ હતી કે અમે મળ્યાં એ સમય ડિસેમ્બરનો હતો ! ચાર મહીના પછી મળવાનું…… બહોત નાઇન્સાફી હૈ.  

મેં ધીરજ રાખી. કારણ કે મે ક્યાંક એવું માની લીધું હતું કે નવભારત મારી બુક છાપશેમને મારા કામ પર ભરોસો હતો. મારી અંત:સ્ફુરણા પર એતબાર હતો. હું એપ્રિલના અંતે નવભારત સાહિત્ય મંદિરની ઓફીસે ગયો. મારા હાથે લખેયેલા કન્ટેન્ટની ઝેરોક્ષ કોપી બેજીજક આપી આવ્યો.આ ઘટનાના લગભગ એક મહીના બાદ મને ફોન આવ્યો કે જયેશ સર મળવા માંગે છે. જાણે મારી વેંચવા મુકેલી જમીનને સૂથી મળી હોય એવો એ કોલ હતો. એ મુલાકાત એક મજબૂત સંબંધનો પાયો નાંખનારી મુલાકાત હતી. ગુજરાતી ભાષાનું સક્ષમ અને શ્રેષ્ઠ પ્રકાશન નવભારત સાહિત્ય મંદિર મારું પહેલું પુસ્તક છાપી રહ્યું હતુંહું પતંગની જેમ અમુક દિવસ ચગ્યો હોઇશ. કેટલો હરખાયો હોઇશમારા દોસ્તો પણ હદ બહારના હરખાયા હશે….એની મને ખાત્રી છે. એ દિવસો જ સપનાના વિજયોત્સવના હતાં.

બુક મેં જાતે ડિઝાઇન કરી હતી. અને કવર ફોટો રાજકોટ રહેતા એક દોસ્તના દોસ્ત રાજન પાસે તૈયાર કરાવ્યો. હું ઇચ્છતો હતો કે વાત પ્રેમની છે તો બુક રંગીન બને. અને હું ઇચ્છતો હતો કે બુક પહેલી છે અને મારું ટારગેટ ઓડીયન્સ કોલેજીયન્સ છે તો બુકનો ભાવ વધુમાં વધુ ૧૫૦/- રહે. પણ છેવટે ડિઝાઇન અને બુકની પ્રાઇઝને લઇને મેં કોમ્પ્રોમાઇઝ કર્યુ. ન એ ડિઝાઇન રહી. ન ભાવ. આ માટે મને પ્રકાશન તરફથી દબાણ નહોતું. પરિસ્થિતીને આધીન થવું જે-તે સમયે વધુ ઉચિત હતું. ખુબ નાની છતાં અગત્યની બીજી અનેક ઘટનાઓને અહીં એટલે ટાંકતો નથી કારણ કે એ ઘટનાઓના અર્થ હજુ હું હળવે-હળવે ફોલી રહ્યો છું. તમારા માટે એ બનાવ છે,મારા માટે અર્થસભર અનુભવ છે. એને રજૂ કરીને હું એને વેરી નાંખવા નથી માંગતો. યોગ્ય સમયે તમને જ કહીશ.  

આખરે સપ્ટેમ્બર-૨૦૧૪માં મહોબ્બત સૌની રૂબરૂ થઇ. શનિ-રવિવારની રજામાં જુનાગઢ ઘરે આવ્યો હતો ત્યારે એક બપોરે હિંડોળે બેસી ફેસબુક પર મેં મારી મહોબ્બત…અહેસાસોની આતશબાજીની જાહેરાત કરી.

અને એક નવા જ પ્રકરણનો જીવનમાં આરંભ થયો.  

                                                                                                                                          (ક્રમશ: …..)

(‘મહોબ્બત’ના એક લેખનો દોસ્ત પ્રશાંત તરુણ જાદવે તૈયાર કરેલો ઓડિયો 👇) 

‘મહોબ્બત…અહેસાસોની આતશબાજી’ નો ઓનલાઇન ઓર્ડર કરવા :-

click here

Posted in Mahobbat

છોટી-છોટી બાતેં

 

‘તને ગોળ ગળાના ટી-શર્ટ ઓછાં સ્યુટ થાય.’
‘તને લાંબા વાળ મસ્ત લાગે.’
‘તું રફ દાઢીમાં હોટ લાગે.’
‘ચડાવેલી સ્વિલ અને જીન્સ પર શર્ટ પહેરે ત્યારે તું જાલિમ લાગે.’
‘તને ડાર્ક કલરના કપડાં વધુ સ્યુટ થાય.’
આવું કહેનારી છોકરી લાઈફમાં હોય છે ત્યારે એની ઝાઝી કદર નથી હોતી. ટક ટક કરતી હોય એવું લાગે. બધી વાતોમાં માથું મારતી હોય એવું લાગે. ‘અરે હા બાપા….’ એવો કોમન જવાબ આપીને વાત આગળ વધતી અટકાવવાનું મન થાય. 
અને એ નથી હોતી ત્યારે……
અરીસો બોલકણો બને છે. બાઈકનો મિરર વ્યંગ કરતો લાગે છે. નાહી-ધોહીને બાથરૂમની બહાર આવેલું જવાન શરીર રૂપાળું લાગે છે પણ અધૂરું લાગે છે. શાયદ એને કોઈના પરવાળા જેવાં નખથી છોલાવું છે. શાયદ એને પહેરેલાં શર્ટ પર કોઈના પાલવનો છાંયો જોઈએ છે. શાયદ બેધ્યાનપણે સાંભળેલી ટક ટક પણ હવે વધુ ધ્યાન જાય છે. ફૂરસદ સાથે બેચેનીનો અજીબ નાતો બંધાઈ છે. પરસેવો પરસેવા સાથે ભળતો ત્યારે જામ બનતું,મળ્યાં પહેલાનો દિવસ લાંબો લાગતો અને મળ્યાં પછીની રાત દેકારો કરતી ડાકણ. 
રાત-મોબાઈલ-વાતો અને તોફાની મુરાદોનો ચતુષ્કોણ કોણ જાણે વિકલાંગ બનીને જમીનદોસ્ત થઈ પડયો છે. રાત લાંબી,ભૂખ ઓછી,જિંદગી ફિલ્મી અને ફિલ્મો રિયલ થવા માંડે છે. 
fdવ્યક્તિની હાજરી વિશેષ આકર્ષક નથી હોતી. સંબંધનું સફર જેવું છે. મંજિલની મજા નથી,મુસાફરીનો લૂત્ફ લેવાનો હોય છે. વ્યક્તિ હોય ત્યારે સામાન્ય લાગે. ન હોય ત્યારે કવિતા જેવી લાગે,સંભારણાં સમી લાગે,જરૂરી લાગે,વધુ જીવંત લાગે. માણસ તરીકે આપણે સૌ મોટાભાગે એટલે જ દુઃખી હોઈએ છીએ. આપણને દંતકથા વધુ રોચક લાગે છે. મૃગજળ,ફેન્ટસી,wow ફેક્ટર વધુ અપિલિંગ લાગે છે. ઘરની થાળી,ડોલ,ટેબલ,ફાઈલ,તકિયો, કબાટ,સાબુ અને આંગણું વાસ્તવિક છે. પણ આપણો જીવ ભમતો હોય છે આકાશગંગામાં,સમંદરની લહેરો પર,વિદેશના કોઈ કાફેમાં….જે હાથવગું નથી,શક્યતા સમું છે. 
સરકી ગયેલી રેતીની કણ કણ ફરી ભેગી કરી શકાય છે. સરકી ગયેલી વ્યક્તિ અંગે શેષ રહે છે માત્ર સ્મૃતિઓ. માણસને જીવતાં શીખવવું પડે છે. માણસને માણસ સાથે જીવતાં શીખવવું પડે છે. માણસને અન્ય માણસને જીવી લેવા શીખવવું પડે છે. 
કોમેન્ટ મોમેન્ટ બની જાય પછી તન્હા તન્હા લમ્હા કાપવામાં થાકી જવાતું હોય છે. જેટલું વહેલું સમજી શકાય એટલું નફામાં છે. 
ઇશારો :-
જિંદગીનું તો ખરૂં જ પણ વિશેષ મહત્વ શ્વાસનું હોય છે.
Posted in રૂબરૂ

સંઘર્ષગાથા – શબ્દોનું વેશ્યાલય

સંઘર્ષ યુવાનોને ગમતો શબ્દ છે. પ્રવાસ યુવાનોને ગમતી પ્રવૃતિ છે. વિરોધ અને અસ્વીકાર યુવામાનસનો કાયમી સ્વભાવ છે.

બેવજહ બોલવું એટલે એક અર્થમાં ભસવું !
બેવજહ બોલવું એટલે એક અર્થમાં ભસવું !

જેમ સુખની વ્યાખ્યા ન થઇ શકે તેમ સંઘર્ષની પણ વ્યાખ્યા ન થઇ શકે. બે ટંક ખાવાનું મળે એ એક પરિવાર માટે સુખ છે. અને બે કાર અને બે બંગલા હોવા છતાં અમુક પરિવારો પોતાને પછાત સમજતા હોય એ પણ આપણે સૌએ જોયું છે. સંઘર્ષની જો કે એક નવી તસવીર ઉપસી રહી છે જેમાં દેખાડાની લાયકાત સિધ્ધ કરવાની એક સાયલન્ટ સ્પર્ધા ચાલી રહી છે. માતા પિતાની નાંણાકીય અસ્વસ્થતા એમાં કોમન હોય. કહેવાતી સફળતાને અડેલા બધાને એ કહેવું છે કેટલા સંઘર્ષ પછી એ અહીં પહોંચ્યો છે. નદી એના ઉબડ ખાબડ રસ્તાઓની વાત નથી કરતી. પંખીઓ હવાની વધ ઘટથી વધુ વીંઝવી પડતી પાંખની શિકાયત નથી કરતા. કોઇ દરિયો વધુ ફંગોળાઇને ફરિયાદ નથી કરતો. ઊછાળા મારવા અને ફીણ-ફીણ થવું એ દરિયાએ સ્વીકારી લીધું છે. નદીને ખ્યાલ છે એનું મોસાળ છે પર્વત…ગતિ છે મેદાન અને મુકામ છે દરિયો. એનો રસ્તો આવો જ હોય એ એને સ્વીકારી લીધું છે. આવડા મોટા આસમાનમાં પવન એનો પરિચય બદલે જ એની સામે દલીલો અને ખુલાસા કરવાને બદલે ઠેકાણે પહોંચવા ઊડવાનું જ હોય એ પંખીઓએ સ્વીકારી લીધું છે. એક સાવ નવા ક્ષેત્રનો અનુભવ લેવા,માંહ્યલાની તસલ્લી માટે કરવી પડતી માથાકૂટો અભ્યાસક્રમ છે,લેશન છે, અનિવાર્યતા છે. એનો હોબાળો ન હોય, એનો હરખ હોય…કે આપણે એ જીવી શક્યા છીએ,કારણ કે આપણે એ જીવવાની હોંશ દાખવી હતી. એ રસ્તે જવાની આપણી જ ઇચ્છા હતી માટે એ દરમિયાન આવતી સમસ્યાઓ વિષે બયાનો આપતા રહેવા બિનજરૂરી ચર્ચા છે.

માણસને આદર્શો સ્થાપવાની ખંજવાળ હોય છે. મારી સંઘર્ષગાથા સાંભળીને બે જણનો જીવ જાગૃત થઇ જાય-એવું કંઇક ! તમારા સંઘર્ષમાંથી તમે જેટલો રસ અને જીવવાની કળા શીખી શકો એ જ સંઘર્ષનો સર્વોત્તમ અભિગમ છે. સંઘર્ષ કહેવાની વાત જ નથી. સંઘર્ષ જીવવાનો અહેસાસ છે. સંઘર્ષ આ અર્થમાં પ્રેમનો પર્યાય લાગે. આપણે ધારીએ તોયે ન જણાવી શકીએ…પ્રેમના અનુભવોની દાસ્તાન. ઉજાગરાની કવિતા કરી શકાય. ઉજાગરા દરમિયાન અનુભવાયેલા ડૂમાને હૂબહૂ રજૂ કરવામાં મૌન જ સેવવું પડે. શબ્દોની એક મર્યાદા છે. શબ્દ રસ નિષ્પતિનું કામ કરી શકે….શબ્દ એ અનુભવની ઉત્પતિનુ કામ ન કરી શકે જે તમે ખુદએ જે-તે સમયે નરી આંખે અને નરી જાતે જીવ્યું હોય. છતાં પ્રેમની વાતો સદીઓથી થાય છે…સંઘર્ષોની વાતો થાય છે,થઇ રહી છે,થતી રહેશે.

રજૂઆતોના દાયરામાંથી માણસ કંટાળે એટલે એને જીભના આંગણે મૌનનું પારણું બાંધવું પડે છે. ખામોશ થઇ જવું કળા છે.ખામોશ રહેવું સિધ્ધિ છે.ખામોશી સાથે સંવાદ સાધવો ઉત્તમ વાર્તાલાપ છે.ક્યારેક જાતને પૂછી જોવું કે મારા અનુભવોની વાતો કરીને હું સાબિત શું કરવા માંગું છું ? કહાની કોઇની પણ હોય…વાતચીત દરમિયાન એમાં મારે મારું પ્રકરણ કહેવાની શી જરૂર છે ? શા માટે કોઇપણ વાતમાં માણસ અગાઉથી જ ચીંથરેહાલ રીતે રજૂ થતી કોઇ વાહિયાત વાતમાં પોતાના અનુભવનું થીંગડું મારવાની ગુસ્તાખી કર્યા કરે છે? આમ કરવાથી માણસ તરીકે આપણે આપણા અહંકારને પોષણ આપી રહ્યા છીએ. ‘મેં ખુબ તકલીફ ભોગવી છે’ એવું જણાવીને આપણે સામેવાળાને આપણો પોકળ સંઘર્ષ જતાવી રહ્યા છીએ.

સમસ્યાઓને જીવવાનો જ નહીં સમસ્યાઓને આલિંગન આપીને ચાહનારો શખ્સ ક્યારેય પોતાની પીડાને શબ્દો આપવાની ભૂલ નહીં કરે. કૃષ્ણ એનું સર્વોત્તમ ઉદાહરણ છે. કૃષ્ણનો રાસ, કૃષ્ણનો પ્રેમ કરવાનો અંદાજ, કૃષ્ણની લીલા અને કૃષ્ણની ગીતા સૌને પ્યારી છે…કોણ જાણે છે મોરપીંચ્છના મેઘધનુષી રંગોને મુકુટમાં સજાવીને મુસ્કુરાહટ વેરતા કૃષ્ણના અંતરનું રેગિસ્તાન ! કૃષ્ણએ ભારતીય સંસ્કૃતિનો પરિચય આપી શકે એટલી બળવાન અઢાર અધ્યાયની ભગવદગીતા આપી પણ પોતે જીવેલા સંઘર્ષની એક સુરખી પણ ક્યાંય જતાવી નથી. ભગવન ચરિત્રોમાંથી આટલે પ્રેરણા લેવાના બમણાં ફૂંકતા આ દેશના નાગરિકો વિષ્ણુ અવતારના આ આયામને કેમ અનુસરતા નથી ? રમેશ પારેખના શબ્દોમાં કહીએ તો ‘કોણ જાણે છે જીણા મૂંઝારા ?

વાચાળતા આદર્શ વ્યક્તવ્યોની શોભા છે પણ એક સરળ વ્યક્તિત્વમાંથી ઉમદા ચરિત્ર બનવા માટે અમુક બાબતોમાં મૌન સેવ્યા વિના છૂટકો નથી. આવી આદતની કેળવણી અગર ન થાય તો કંઇ ફાંસી ન થાય….જીવન એવું જ જીવાય જેવું સેંકડો લોકો જીવે છે અથવા તો જીવીને જતાં રહ્યાં છે. હા, પ્રત્યેક વાતમાં સંઘર્ષનો સ્વાનુભવ જતાવવાથી જાતને સહેજ ઊંચે લઇ જવા આવેલા એક અનુભવનું બાળમરણ થવાની સંભાવના ચોક્કસ રહેલી છે.

મૌન તપસ્વીઓની જ જાગીર નથી, માણસ તરીકે આપણા સૌની દૌલત છે….એને શબ્દોમાં વેડફીને હાથે કરીને આપણે કેટલું નુકશાન વ્હોરી રહ્યાં છીએ એ સમજવા મૌનનો આશ્રય લેવો અનિવાર્ય છે. સંઘર્ષ સ્વાભાવિક ઘટના છે….એને ચગાવી મારવાથી કંઇપણ સિધ્ધ થતું હોય તો એ આવશ્ય કરાય. પણ સદીઓના ઉદાહરણો આપણી સૌની પાસે છે કે આપણે બોલી-બોલીને સરવાળે કંઇ સાબિત નથી કરી શકતા. ત્યારે કેમ એક એવી રાહને ન અનુસરીએ જે નિ:શબ્દ છે છતાં સક્ષમ છે. ખામોશ છે છતાં અર્થસભર છે.

શબ્દોની સેના રઝળાવ્યા પછી પણ કંઇ સાબિત થતું નથી…. આથી મોટો સંઘર્ષ કયો હોઇ શકે ?              

Posted in philosophy

સુનો…..કુછ કહ રહી હૈ આવાઝે !

થોડાં દિવસો અગાઉની એક વહેલી સવારે.

રોજની માફક રનિંગ પતાવી,એક્સરસાઇઝ પતાવી છેલ્લે બે ઘડી આંખ બંધ કરી ઊગતાં સુરજ સામે બેઠો. ગાર્ડનમાં બીજાં વિસ્તારમા બે કુતરાં આવી ચડ્યા એટલે બગીચાના કુતરાંઓએ સ્વભાવ અનુસાર ભસવાનું ચાલુ કર્યુ. મારા જમણા કાનની દિશા તરફ બહારના કુતરાં આંટા મારતાં હતાં અને ડાબા કાનની દિશા તરફ બગીચાના કુતરાં જોર જોરથી ભસતાં હતાં. એક ક્ષણ થયું પથ્થરો શોધું અને આ ભસતાં કુતરાંઓને દૂર ભગાડું. પણ આંખ ઊઘડે અને એ વિચાર એક્શનમાં આવે એ પહેલાં ઓશોનું એક વ્યક્તવ્ય યાદ આવ્યું. ‘ આંખ બંધ સ્વયંની અંદર ઝાંકવા માટે અસ્તિત્વના તમામ અવાજોને સ્વીકારવા આવશ્યક છે. વાહનોનો અવાજ,માણસોનો અવાજ,ટહૂકતાં પંખી,ભાંભરતા પશુઓ…જે કોઇ અવાજો તમારી આસપાસ છે તેને સાંભળો. તમારી અંદર ડૂબવામાં તમારી આસપાસનો માહોલ તમને મદદ કરશે.’

મેં જરા ધ્યાન બદલ્યું તો સાંભળ્યું કે ક્યાંક દૂર વાહનો જઇ રહ્યાં છે. અમુક લોકો મારાથી થોડાં અંતરે દોડી કે ચાલી રહ્યાં છે અને મારી પીઠ તરફની દિશા બાજુ ચાર-પાંચ જગાએથી કોયલના ટહૂકા સંભળાય રહ્યાં છે. હવે મારા કાનમાં કુતરાંઓનું ભસવું અને કોયલોનું ટહૂકવું બંન્ને હતાં. આઠ-દસ મિનિટ પછી કુતરાં થાક્યાં,ભસવાનું અટક્યું અને મને ફક્ત ટહૂકા જ સંભળાઇ રહ્યાં હતાં.  

પછી આંખ ઊઘડી.

ભસવાંવાળા વહેલાં થાકે છે, ટહૂકા કરનારા ઝાઝું ખેંચે છે. કારણ કે……ભસવું એ પ્રતિક્રિયા છે. ટહૂકો સહજાનંદ છે.  

Posted in Books

અમૃતા અને ઓથાર

  • “અમૃતા”

સજાગતા સાથેનું વાંચન સજ્જ કરે છે,કોઇપણ પ્રકારની જાગૃતિ વિના-નવરાં હોવાના નાતે વાંચવું હવે વાજબી નથી લાગતું. વાંચન અખબારી ઢબે ન થવું જોઇએ.વાંચન પ્રવાસની માફક પુરી મૌજથી થવું જોઇએ. હું કોઇપણ પુસ્તક શરૂ કરતાં પહેલાં બે બાબત ખાસ નોંધું છું. (૧)  પુસ્તક કયા વર્ષમાં લખાયું ? (૨) પુસ્તક લખાતી વખતે એના લેખકની ઉંમર શી હતી ?- આ પ્રયોગની શરૂઆત ખુશવંતસિંઘની નવલકથા ‘The Company of Women’ થી થઇ. શરીરના પ્રત્યેક અંગને ઉત્તેજિત કરી દેતી આ નવલકથાને લખતી વખતે ખુશવંતસિંઘની ઉંમર ૮૬ વર્ષની હતી. શરીર તો ઠીક શરીરમાં વહેતું લોહી પણ શિથિલ થઇ ગયું હોય એ ઉંમરે આ માણસ સંભોગના દ્રશ્યો રચે અને એને વાંચતી વખતે સફેદ કાગળ પર બંધ લાઇટવાળો બેડરૂમ ઉભો થાય.શ્વાસમાં ક્યારેક ચાદરની સિલવટો અનુભવાય. એક ૮૬ વર્ષનો માણસ તમારા ૨૫-૨૭ કે ૨૯ વર્ષના જીવ પર,તમારા આવેગો અને વિચારો પર વાંચનની એ ક્ષણો પુરતો કબજો લઇ લે.

DSC01765

હાલ જ વંચાયેલી રધુવીર ચૌધરીની ‘અમૃતા’ સાથે પણ એ જ બને છે. એના અમુક અંશો જોઇ  લઇએ  પછી વિગતવાર વાત કરું…..

‘જેમાં કોઇના પ્રવેશનો નિષેધ હોય એવી મારી એકલતા નથી.’

‘જે કંઇક તોડી શક્યા છે એ જ સાચા ધાર્મિકો છે,બાકીના તો બધા ટીલાંટપકાંવાળા.’

‘હું તને એકવચનમાં સંબોધું અને તું આનંદ પૂર્વક સાંભળી રહે એનાથી મોટું સુખ મારા માટે બીજું શું ન હોય ?’

‘સહુની સાથે સમાધાન કરીને અને પોતાની સાથે બેવફા થઇને માણસે જીવન સામે આંખ આડા કાન કર્યા છે. આ કાયરતા છે….પોતાના પ્રશ્નોને ખુદ સમજીને એનો ઉકેલ શોધવાને બદલે,સ્વતંત્ર વિચાર કરવાનું પોતાનું દાયિત્વ છોડી દઇને બોધક કથાકીર્તનોનો આશ્રય લેનાર અંધશ્રધ્ધાની છાયામાં ભલે સુખી થાય, એ પરમ આત્મવંચક છે. કહેવાયેલું બધું જ માની લેવું એ બૌદ્ધિક પરાધીનતાનું લક્ષણ છે,બલ્કે એ બૌદ્ધિક પ્રવૃત્તિ પણ નથી.એ તો ગાડરિયો પ્રવાહ છે…….’

‘વેદના તો આપણી કરોડરજ્જુ છે.’

‘આપણે જેટલા દેખાઇએ છીએ અને જ્યાં દેખાઇએ છીએ,તેટલા અને ત્યાં જ પોતાને માનીએ છીએ.જે દેખી શકાતું નથી છતા હયાત છે તે સર્વત્ર અને શાશ્વત છે. આપણે આખરે તો એ જ છીએ.’

‘સમજદાર માણસના હાસ્ય-કટાક્ષના પેટાળમાં ગમગીનીનો એક સ્ત્રોત-ઓછામાં ઓછો એક સ્ત્રોત વહેતો હોય છે.’

‘આપણા સ્માજમાં ઉપકાર પણ એ રીતે થાય છે કે એમનાથી તો સ્વાર્થ વધુ  નિર્દોષ લાગે.’

‘સમજાવવું સહેલું છે,સમજવું અઘરું છે.’

મારે અહીં મૂળભૂત રીતે વાત એ કરવી છે કે આ નવલકથા સને ૧૯૬૫માં પ્રકાશિત થઇ હતી ! આજની પેઢીના વિચારોની બંડખોરી જ્યારે એનાથી ૫૦ વર્ષ અગાઉ એની જ માતૃભાષાનો કોઇ લેખક લખી ચૂક્યો હોય ત્યારે થાય…..પુસ્તકો જેવું સમયનું અનુસંધાન બીજું કોઇ નથી. ૫૦ વર્ષ અગાઉની આપણી નાયિકા પોતાની સ્વતંત્રતાને આરક્ષિત રાખવા પોતાનું ઘર છોડે છે.ઉપર જણાવેલા સંવાદોની ભાષા સહેજ બદલાય બાકી નિરીક્ષણ કરીએ તો સમજાય કે ૨૦૧૫ કે ૨૦૧૬ની કોઇ ગુજરાતી નવલકથાના આ ડાયલોગ હશે.

સ્વયમને સુઝેલા મારગને અપનાવવા બેરિસ્ટરનો કોટ ફેંકીને ધોતી અપનાવનારો પોરબંદરનો મોહનદાસ ગાંધી આપણને અપીલ નથી કરતો,‘તમાશા’નો વેદ આપણો આદર્શ બને છે. હેતુ અહીં ફિલ્મોની ટીકા કરવાનો નથી,સવાલ છે આપણી આસપાસ રહેલા જવાન ઉદાહરણોને ભોગે આપણે ઉછીના ઉત્સાહ શું કામ ખરીદીએ છીએ ? શીખવા મળતું હોય તો પોર્ન મુવીમાંથી પણ શીખી લેવાય,પણ કામસૂત્ર પણ વંચાય…કારણ કે એક ભારતીય તરીકે એ આપણી મૂળ પૂંજી છે. ‘કોહવાતા’ શિક્ષકો અને અભડાયેલા અભ્યાસક્રમોએ આપણને અમુક વિચારો આવવા જ ન દીધાં.અને આપણી ઉદારતા કે એ મામલે આપણને જાજો કોઇ રંજ પણ નથી.

બધું જ વંચાવું જોઇએ. જેના પ્રત્યે પૂર્વગ્રહ હોઇ એ તો ખાસ વંચાવું જોઇએ. આઝાદી અગાઉની હોય એ નવલકથાની ગુજરાતી આપણી પેઢીની ગુજરાતી કરતા અલગ હોય….પણ એને વાંચવાથી એ સમયમાં ડોકિયું કરી શકાય છે. ત્યારના સામાજિક આદર્શો અને સર્જકના એંગલને અનુભવી શકાય છે. ‘અમૃતા’ ન વાંચી હોત તો મને ક્યારેય ન સમજાત કે ફિલ્મો અને નવલકથામાં ખુબ ચર્ચાતો triangle નો concept  ૫૦ વર્ષ અગાઉ ગુજરાતમાં કેવો હતો ? જૂનું એટલે સોનું એ જેટલું અસત્ય છે એટલું જ અસત્ય છે જૂનું એટલે વાસી. ઓશો કહે છે આદિમ એટલે પ્રાચીન નહીં,આદિમ એટલે જેનો આરંભ જ નથી થયો અને જેનો અંત પણ નથી એવો કાળ. આદિમ એટલે beginningless.

હા,સમય સાથે ભાષા બદલતી હોય છે. ભાષાને ખુદને બદલાવું ગમતું હોય છે. એટલે જ કદાચ ઘણાં વર્ષો અગાઉની આપણી જ ભાષાની કૃતિઓ પ્રત્યે આપણે ઉદાસીન છીએ. પણ એમાં ડોકિયું કરવા જેવું છે. ઘણીવાર,આપણી સામેના દ્રશ્ય જેટલો જ મહત્ત્વનો હોય છે આપણી પીઠ પાછળનો વિસ્તાર.

‘અમૃતા’ ગુજરાતી ભાષાની પ્રેમકહાની છે. એમાં એ રસતત્વોનો વરસાદ છે જેમાં ભીંજાવા તમે અને હું આજકાલના સાહિત્યના આસમાન સામે મીટ માંડીને બેઠાં છીએ.

Continue reading “અમૃતા અને ઓથાર”

Posted in Mahobbat

પ્રેમ – ખુદાના ઘરનું સરનામું !

           કહેવાય છે કે આ જનરેશન પાસે સૌથી મોટો પ્રશ્ન રિલેશનશીપનો છે.  પ્યારને ઘડીભર બાજુએ કરીને લગ્નને કેન્દ્રમાં રાખીને ટૂંકી વાત કરીએ તો ધડાધડ છૂટાછેડા થવા માંડે એવો ઘાતક આ યુગ નથી પણ હા, સંબંધની મીઠાશની આવરદા ફટાફટ ઘટવા માંડે એવો સમયગાળો તો આ ચોક્કસ છે. માણસ એના પ્રિયજનથી કંટાળે એ સૌથી વધુ કાંટાળી લાગણી છે. A-fine-art-painting-by-Jakub-Kujawa-of-a-romantic-couple-kissingસ્વજનોની આખી બિરાદરીને નજરઅંદાજ કરી ઉમળકાભેર અને ઝનૂનભેર પરણતાં બે લવબર્ડસ વધીને બે વર્ષમાં લવ-વધ કરવા માંડે છે. શા માટે ? પ્રેમ અગર ખુદ વિરહના શૂળના અનુભવ આપતો અહેસાસ છે તો પછી આપણે સતત જોઇએ છીએ એવા આ એકબીજાને શૂળીએ ચડાવી દેવા સુધી પહોંચતા લોકો શું કરી રહ્યાં છે ? આમાં પ્રેમ ક્યાં છે ? ન્યોછાવર થઇ જવું અગર મહોબ્બતનો મિજાજ છે તો શા માટે પ્રત્યેક લવસ્ટોરી એક મેરેજસ્ટોરી બનવાના મકસદથી જ આગળ વધે છે ? ફક્ત પ્રેમ ન થઇ શકે શું ? બેવજહ…બેમતલબનો….બેમિસાલ….ફક્ત પ્રેમ !       

મજાની અને એથી વિશેષ મુશ્કેલીની વાત એ છે કે અહીં સૌનો પ્રણય પરિણયના મુકામ સુધી પહોંચવા માટે પાંગરે છે. સંપર્કો થાય, મુલાકાતો ગોઠવાય, માદક સ્પર્શ થાય, આલિંગનોનો એખલાસ થાય,ચુંબનોના ચાઠાં ઉપસે અને એના રોમાંચ થાય,મીઠા વિવાદો,સુંવાળા મેસેજીસ, થોડા વેવલાંવેડાં અને વધુ વે’વારિક થઇ છેવટે બંનેના ઘરમાં વાત રજૂ કરી કોઇપણ હિસાબે લગ્નગ્રંથિથી જોડાય જવું એ મોટાભાગની કહેવાતી પ્રેમકહાનીઓનો સેન્ટ્રલ થીમ છે.

              પ્રેમનો સાચો પરિચય જ ત્યારે થાય છે જ્યારે સંપર્ક અટકે છે. સહવાસ ક્યારેય પ્રિયજનના હોવાપણાંની કદર ન કરાવી શકે. હર્દયને એવી ભનક અનુભવાય કે હવે એનો ચહેરો જોવાની તકો પણ નહીવત છે ત્યારે ખરેખર વિશ્વભરના તમામ સુંદર ચહેરામાં પ્રિયજનનો ચહેરો મહેસૂસ થાય છે. માણસને દરેક આદત,વ્યસન, શોખ,કાર્ય,રિએક્શન,એક્શન અને ઇવન ફિક્શનમાં પણ એનો જ અહેસાસ અનુભવાય છે જે હવે સાથે નથી અને છતાં દૂર છે એવું સ્વીકારી પણ શકાતું નથી. પ્રેમ અહેસાસ છે,સાહેબ ! એને જીવવાનો હોય. એને જીરવવાનો હોય. એને જીલવાનો હોય. એને જકડી ન શકાય. પ્રેમનો માંડવો તનહાઇના ત્રિભુવનમાં રોપાતો હોય છે. અને એની સપ્તપદી સ્વયમ શામળા ગિરધારીના વરદ મુખેથી થાય છે. એક સાદી સમજ આપવાની કોશિશ કરુ….. તમે એવી કલ્પના કરી શકો છો કે એક સાદી સીધી વ્યક્તિને ચાહવાથી તમને ખુદાની બંદગી કબૂલ થયાની અનુભૂતિ થવા માંડે ! એક સામાન્ય છોકરીને આલિંગન કરતી વખતે થાય કે શરીરનું નિર્વાણ થઇ રહ્યું છે અને દેખાતી નથી પણ હયાત છે એવી ઇશ્વરીય ચેતનાનો સ્પર્શ થઇ રહ્યો છે ! એના હોઠ ચુમતી વખતે જાણે રોમ રોમમાં ક્રિષ્ન રાસ રમતો હોય એવા અદભૂત આનંદનો અહેસાસ થાય ! જો ના, તો પ્રેમની વાતો કરવી બરાબર છે….તમે હજુ પ્રેમને ઓળખી શક્યા નથી. અને જો હા, તો બાકી બધી લપ છોડો….તમે પ્રેમી છો. હા,તમે પ્રેમી છો. 

love-relationship-couple-drama-art-watercolor-painting-portrait-splash-drip-splatter-paint-ink-art

             પરમ આહલાદિની શક્તિ તરફ મુખર કરતી સફરનું નામ પ્રેમ છે. પ્રેમ તળાવ નથી,પ્રેમ મહાસાગર છે. પ્રેમ કલ્પ નથી,કલ્પવૃક્ષ છે. પ્રેમ આપણા જ જેવી એક વ્યક્તિ તરફના અનુરાગથી શરૂ થઇને સમગ્ર વિશ્વ તરફ અનુગ્રહ કરતાં પરમતત્વના દિદાર કરવા બેકરાર કરતી આજીવન ચાલતી એક અવસ્થા છે. કરૂણતા એ છે કે આપણે ત્યાં પ્રેમની આવી વાતો લોકોને આધ્યાત્મિક લાગે છે. હમણાં કોઇની સુંવાળી કમ્મર,કાનના ઝુંમર કે સોળ વરસની ઉંમર પર કોઇ વાત કરે તો એ સ્વાભાવિક લાગે છે. હા, આવેગો પ્રેમના પ્રવાસનો અનિવાર્ય મુકામ છે. શરીરની ભૂખ સંતોષ્યા વિના મનની તરસ નહી છીપાય એવું તો રજનીશ પણ કહેતાં ગયા. પણ ત્યાં અટકી જવું એ બીજું કંઇપણ હોય શકે,પ્રેમ નથી. બેડરૂમમાં જઇ ત્વચાની આરાધના કરતો માણસ એવું વિચારતો જ નથી થયો કે ત્વચાની નીચે માંસ અને હાડકાના સ્તર છે અને એને પાર કરતાં એક મુલ્ક આવે છે જેને રૂહ’ કહે છે. રૂહ સાથે મોટાભાગના લોકોનો સંવાદ ક્યારેય થતો જ નથી અને આયુષ્ય પૂર્ણવિરામની ઘોષણા કરી દે છે. આપણે સૌ સતહી-ઉપરછલ્લું-ચામડી પરનું જીવીને જતાં રહીએ છીએ….એ અનુભવ લીધા વિના કે ઉમ્રના ૫૫ વર્ષ સુધી સેક્સ કર્યા પછી પણ ભૂખ તો કાયમ જ રહી તો આજીવન કર્યુ શું ? શરીર મંગલાચરણ છે….પ્રેમતત્વનો અસલ અનુભવ કરવા માટેનું !   

        લગ્ન અને શારિરીક સુખ પ્રેમના મુકામો હોઇ શકે,મંજીલ નથી મને બસ આટલી સમજ છે. મહોબ્બત મને અતિશય ગમતો શબ્દ છે. અને મારી માન્યતામાં મને લાગે છે કે મહોબ્બત ખુદ એના અર્થમાં પ્રાર્થના છે. પ્રાર્થના પોતે એક વિશાળ અર્થ લઇને બેઠી છે. એને ગિલા-શિકવા, અપેક્ષા અને આક્ષેપોના ચોકઠાંમા રહેંસી ન નાંખો. અનુભવો….! જેને ચાહો છો એ વ્યક્તિના સાંનિધ્યને એ રીતે સંવારો કે જ્યારે તમે બંન્ને તમારા એકાંતમાં તલ્લીન હો ત્યારે ત્યારે તીર્થ રચાતું હોય. આલિંગન વનરાવનની રાસલીલાનું દર્પણ બને અને નખ અને દાંતના દસ્તાવેજો શિવ તાંડવના અવશેષો. જમાવટ એની એ જ છે…આવેગોની, બસ નઝરિયો બદલીને જીવવાની વાત છે.

મને લાગે છે આપણે બંન્ને

આલિંગનમાં રમમાણ હોઇએ છીએ

ત્યારે આકાર લેતાં આપણા શરીરોની અણસાર

ખુદાના ચહેરા જેવી રચાય છે !